ผ้าอูโลส: สัญลักษณ์แห่งความอบอุ่น ความรักใคร่ และสถานะทางสังคมของชาวบาตัก

โดย นิอับดุลรากิ๊บ  บินนิฮัสซัน 

สำหรับผู้เขียนในฐานะที่เรียนมาทางสายมลายูศึกษา จึงไม่อาจที่จะแยกออกจากการศึกษาถึงสังคม ประเพณี วัฒนธรรมของชนเผ่าต่างในกลุ่มชาติพันธุ์มลายู และชนเผ่าบาตัก ก็เป็นส่วนถึงที่ต้องศึกษา ค้นคว้า ในการศึกษาถึงชนเผ่าบาตักย่อมต้องศึกษาบ้างถึงผ้าอูโลสของชนเผ่าบาตัก   และในครั้งนี้จึงขอกล่าวถึงผ้าอูโลสของชนเผ่าบาตัก  

ผ้าอูโลสจะเป็นผ้าทอแบบดั้งเดิมของชาวบาตักในบนสุมาตรา อินโดเนเซีย

ในผืนผ้าแห่งมรดกทางวัฒนธรรมอันอุดมสมบูรณ์ของอินโดเนเซีย ผ้าอูโลสของชนเผ่าบาตักในจังหวัดสุมาตราเหนือ อินโดเนเซียได้รับการยกย่องนับถืออย่างสูง ไม่ได้เป็นเพียงแค่ผืนผ้าชิ้นหนึ่ง แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ที่บอกเล่าเรื่องราวอันลึกซึ้งของประเพณี อัตลักษณ์ และความหมาย อูผ้าโลสเป็นมากกว่าเครื่องแต่งกายแบบดั้งเดิม เป็นตัวแทนของส่วนสำคัญในชีวิตของชาวบาตัก ถักทอเข้ากับความเชื่อ พิธีกรรม และค่านิยมทางสังคมของพวกเขา

ชนเผ่าบาตักมีต้นกำเนิดมาจากชนเผ่าที่อาศัยอยู่บนภูเขา ซึ่งมีอากาศหนาวเย็น พวกเขาเชื่อในสัญลักษณ์สามอย่างของชีวิตมนุษย์ ได้แก่ เลือด ลมหายใจ และความอบอุ่น สัญลักษณ์ของความอบอุ่นคือ ดวงอาทิตย์ ไฟ และอูโลส ในบรรดาตัวเลือกเหล่านี้ ผ้าอูโลส (ผ้าห่ม) เป็นตัวเลือกที่ให้ความอบอุ่นได้สะดวก ง่าย และใช้งานได้สะดวกที่สุด เพราะสามารถใช้ได้ทุกที่ทุกเวลา

โดยพื้นฐานแล้ว ผ้าอูโลสเป็นผ้าทอมือแบบดั้งเดิมของชาวบาตัก ซึ่งส่วนใหญ่ทอด้วยมือ และมีประโยชน์ใช้สอยหลากหลายภายในชุมชน เป็นสัญลักษณ์ของความอบอุ่น ความรัก และสถานะทางสังคม ใช้ในพิธีกรรมต่างๆ เช่น งานแต่งงาน การเกิด และงานศพ ความสำคัญของผ้าผืนนี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ความอบอุ่นทางกายภาพเท่านั้น แต่ยังเป็นสัญลักษณ์แห่งพร การปกป้อง และอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม ที่จริงแล้ว มีคำศัพท์เฉพาะที่เกิดขึ้นจากการใช้ผ้าอูโลส นั่นคือ มางูโลซี (mangulosi) ซึ่งเป็นกระบวนการดั้งเดิมในการคลุมผ้าอูโลสไว้บนไหล่ของผู้อื่น เพื่อเป็นสัญลักษณ์ของการปกป้องจากสิ่งรบกวนทั้งปวง

ผ้าอูโลสแต่ละชนิดที่มีลวดลายและสีสันเฉพาะตัวนั้นมีความหมายเฉพาะเจาะจงและถูกนำไปใช้ในพิธีกรรมต่างๆ สะท้อนให้เห็นถึงความหลากหลายทางวัฒนธรรมอันอุดมสมบูรณ์ของชาวบาตัก

การทำผ้าอูโลสเป็นงานดั้งเดิมของสตรีชาวบาตัก ซึ่งแสดงถึงบทบาทของพวกเธอในฐานะผู้ดูแลรักษามรดกทางวัฒนธรรมของครอบครัวและชุมชน กระบวนการที่ซับซ้อนนี้เกี่ยวข้องกับการปั่นฝ้ายให้เป็นเส้นด้าย ย้อมด้วยสีธรรมชาติจากพืช และทอด้วยเครื่องทอมือ สีที่ใช้ได้มาจากแหล่งต่างๆ เช่น ต้นครามสำหรับสีน้ำเงิน ไม้เซอจัง (secang)และ โนนี (noni) สำหรับสีแดง ขมิ้นสำหรับสีเหลือง และส่วนผสมของโนนีและครามสำหรับสีดำ กระบวนการทั้งหมด ตั้งแต่การเตรียมเส้นด้ายไปจนถึงการทอครั้งสุดท้าย เป็นงานที่ทำด้วยความรัก ซึ่งมักใช้เวลาหลายเดือนในการผลิตผ้าอูโลสเพียงชิ้นเดียว

ประเภทต่างๆ ของผ้าอูโลสและความหมาย

ผ้าอูโลสมีหลายรูปแบบ แต่ละแบบมีความหมายและการใช้งานเฉพาะตัวในประเพณีของชาวบาตัก เช่น

อูโลส ราฆี  โฮตัง (Ulos Ragi Hotang):

สัญลักษณ์แห่งสายสัมพันธ์แห่งความรัก ผ้าชนิดนี้มักใช้ในงานแต่งงานเพื่อพันรอบไหล่ของเจ้าสาวและเจ้าบ่าว สื่อถึงการเดินทางร่วมกันในอนาคต

อูโลส ซิโบลัง (Ulos Sibolang):

โดดเด่นด้วยสีน้ำเงินและลวดลายหัวลูกศร เป็นผ้าอเนกประสงค์ ใช้เป็นผ้าถุงหรือผ้าคลุมไหล่

อูโลส ราฆีดุป (Ulos Ragidup):

เป็นตัวแทนของชีวิตและความสุข ทออย่างประณีต และถือเป็นสัญลักษณ์ของความเจริญรุ่งเรืองและอายุยืนยาว

อูโลส ซาดุม (Ulos Sadum):

มีลักษณะเด่นด้วยสีแดงสดใสและลวดลายดอกไม้ เป็นสัญลักษณ์ของความสุขและความกระตือรือร้น

อูโลส บินตัง มาราตูร์(Ulos Bintang Maratur):

หมายถึงการเชื่อฟังและความกลมกลืน มักใช้ในพิธีเพื่อเฉลิมฉลองเหตุการณ์สำคัญในชีวิต

ในอดีต การใช้กรรมวิธีแบบดั้งเดิมและสีย้อมธรรมชาติเป็นเรื่องปกติในการผลิตผ้าอูโล แต่ความทันสมัยได้นำมาซึ่งการเปลี่ยนแปลง ปัจจุบัน ช่างทออาจใช้เครื่องทอแบบไม่ใช้เครื่องจักรและสีย้อมสังเคราะห์ ทำให้ผ้าอูโลเข้าถึงได้ง่ายขึ้น ในขณะเดียวกันก็สร้างความท้าทายในการรักษาความแท้จริงและคุณภาพของสิ่งประดิษฐ์ทางวัฒนธรรมเหล่านี้

แม้จะมีแรงกดดันจากความทันสมัย ​​ผ้าอูโลยังคงเป็นสัญลักษณ์ของเอกลักษณ์และมรดกของชาวบาตัก และยังคงเฟื่องฟูต่อไป ใช้ในพิธีกรรมดั้งเดิมและเป็นเครื่องประดับแฟชั่น ผสานเข้ากับชีวิตประจำวันในขณะที่ยังคงรักษาความสำคัญทางวัฒนธรรมไว้ ความนิยมของผ้าอูโลได้ขยายวงกว้างขึ้น โดยมีการดัดแปลงลวดลายไปเป็นของที่ระลึกต่างๆ ทำให้ผ้าอูโลกลายเป็นของที่ระลึกสำหรับนักท่องเที่ยวที่มาเยือนจังหวัดสุมาตราเหนือของอินโดเนเซีย

ผ้าอูโลเป็นสัญลักษณ์ที่ลึกซึ้งของความร่ำรวยทางวัฒนธรรมของชาวบาตัก รวบรวมประวัติศาสตร์ ค่านิยม และความปรารถนาของพวกเขา การออกแบบที่ซับซ้อน ลวดลายที่มีความหมาย และฝีมือการทอที่พิถีพิถันที่จำเป็นในการผลิตแต่ละชิ้น ทำให้ผ้าอูโลเป็นองค์ประกอบที่โดดเด่นของมรดกทางวัฒนธรรมของอินโดนีเซีย ขณะที่เราสำรวจความงดงามและความลึกซึ้งของอูโลส เราจะได้รับรู้ถึงวัฒนธรรมอันมีชีวิตชีวาของชนเผ่าบาตัก ซึ่งเป็นเครื่องพิสูจน์ถึงจิตวิญญาณอันยั่งยืนของศิลปะและหัตถกรรมดั้งเดิมของอินโดเนเซีย

อ้างจาก

Ulos: A Batak Symbol of Warmth, Affection, and Social Status, www.indoindians.com