อักขระซุนดาโบราณ หนึ่งในอักขระในภูมิภาคมลายู

โดย นิอับดุลรากิ๊บ  บินนิฮัสซัน

อักขระซุนดาโบราณ  หรืออีกชื่อว่าอักขระบูฮุน เป็นอักขระที่พัฒนาขึ้นในภูมิภาคตะวันตกของเกาะชวาตั้งแต่ศตวรรษที่ 14 ถึง 18 และเดิมใช้เขียนภาษาซุนดาโบราณ อักขระซุนดาโบราณเป็นการพัฒนามาจากอักขระปัลลาวา ซึ่งมีการปรับเปลี่ยนรูปแบบจนมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ดังที่ใช้ในเอกสารใบลานในศตวรรษที่ 16

ประวัติศาสตร์ความเป็นมาของอักขระซุนดาโบราณ 

การใช้ตัวอักขระซุนดาโบราณ  ที่เก่าแก่ที่สุดพบในจารึกที่อัสตานา เฆเด กิ่งอำเภอกาวาลี อำเภอจีอามิส จังหวัดชวาตะวันตกและจารึก Kebantenan ในอำเภอยาตีอาซิห์ เมืองเบกาซี จังหวัดชวาตะวันตก

นักประวัติศาสตร์ชื่อว่า เอดี เอส. เอกายาตี (Edi S. Ekajati) อธิบายว่า อักขระซุนดาโบราณ  ถูกแทนที่ไปมากจากการขยายตัวของอาณาจักรอิสลามมาตารัมเข้าสู่ภูมิภาคปรียางัน (Priangan) ยกเว้นซีเรบอน (Cirebon)และบันเตน (Banten) ในเวลานั้น ขุนนางชาวซุนดามักนำวัฒนธรรมชวามาใช้เป็นแบบอย่าง ส่งผลให้วัฒนธรรมซุนดาถูกแทนที่ด้วยวัฒนธรรมชวา นักเขียนและบุคคลสำคัญทางวัฒนธรรมชาวซุนดาหลายคนยังใช้ตัวอักษรและรูปเคารพของชวาด้วย

                                      ศิลาจารึกกาวาลี 

ทางเจ้าอาณานิคมฮอลันดา หรือ VOC - Vereenigde Oostindische Compagnie (the Dutch East India Company) ถึงกับออกพระราชกฤษฎีกาว่า ตัวอักษรทางการในชวาตะวันตกมีเพียงอักษรละติน อักษรอาหรับ (หรือที่เรียกว่าเป-ฆอน) และอักษรชวาเท่านั้น พระราชกฤษฎีกานี้ประกาศใช้เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน ค.ศ. 1705 โดยได้รับการสนับสนุนจากผู้ปกครองเมืองจีเรบอน ซึ่งออกพระราชกฤษฎีกาที่คล้ายกันเมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1706 นับจากนั้นเป็นต้นมา อักขระซุนดาโบราณก็ถูกลืมเลือนไปเป็นเวลาหลายศตวรรษ ชาวซุนดาไม่รู้จักอักขระของตนเองอีกต่อไป แม้ว่าจะยังมีการสอนในโรงเรียนจนถึงปลายทศวรรษ 1950 แต่ก็เห็นได้ชัดว่าเป็นความเข้าใจผิด เหตุผลก็คือสิ่งที่กำลังศึกษาในเวลานั้นไม่ใช่อักขระซุนดาโบราณแต่เป็นอักขระชวาที่รับมาจากอาณาจักรมาตารัม

                                         ศิลาจารึกกาวาลี 

อักขระซุนดาโบราณมักพบได้ในต้นฉบับใบลาน ซึ่งเขียนด้วยการขีดเขียนด้วยมีด ต้นฉบับที่เขียนด้วยอักขระนี้ ได้แก่ บูยังฆา มานิก(Bujangga Manik) เซวา กา ดาร์มา (Sewa ka Darma) จารีตาราตูปากวน (Carita Ratu Pakuan) จารีตาปาราฮยางัน(Carita Parahyangan)  และจารีตาวารูฆาฆูรู(Carita Waruga Guru)

ความแตกต่างระหว่างอักขระซุนดาโบราณและอักขระซุนดามาตรฐาน

ในช่วงต้นทศวรรษ 2000 ชาวซุนดาโดยทั่วไปรู้จักอักขระเพียงประเภทเดียวในตำราไวยกรณ์ภาษาซุนดา ซึ่งเรียกว่าอักขระซุนดา อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญที่ควรทราบคือ มีอักขระอย่างน้อยสี่ประเภทที่ใช้ชื่อว่าอักขระซุนดา ได้แก่ อักขระซุนดา โบราณ อักขระซุนดาจาคารากัน(อิทธิพลชวา) อักขระซุนดาเป-ฆอน (อักขระอาหรับ) และอักขระซุนดามาตรฐาน ในบรรดาอักขระซุนดาทั้งสี่ประเภทนี้ อักขระซุนดาโบราณและอักขระซุนดามาตรฐานนั้นมีความคล้ายคลึงกันแต่ไม่เหมือนกันเสียทีเดียว อักขระซุนดามาตรฐานเป็นการดัดแปลงจากอักขระซุนดาโบราณเพื่อใช้ในการเขียนภาษาซุนดาในปัจจุบัน การดัดแปลงเหล่านี้รวมถึงการเพิ่มตัวอักษร (เช่น va และ fa) การลบตัวอักษร (เช่น re pepet และ le pepet) และการเปลี่ยนแปลงรูปร่างของตัวอักษร (เช่น na และ ma)

อ้างอิง

Holle, K. F., Tabel van Oud en Nieuw Indische Alphabetten: Bijdrage tot de Palaeographie van Nederlansch Indie, Batavia, 1882.

Perpustakaan Digital Budaya Indonesia,Aksara Sunda Kuno,  https://budaya-indonesia.org/