ราชวงศ์เชื้อสายบูฆิสแห่งอาณาจักรอาเจะห์ สุมาตรา อินโดเนเซีย

โดย นิอับดุลรากิ๊บ  บินนิฮัสซัน

Keberadaan makam-makam dinasti Bugis yang ada di Aceh dan merupakan bukti sejarah yang dapat dilihat di komplek Mesium Aceh maupun makam-makam kuno yang merupakan situs sejarah bahwa antara masyarakat Aceh dan Bugis-Makassar mempunyai ikatan benang merah yang perlu ditelusuri. Siapakah masyarakat Bugis yang ada di Aceh dan bagaimana keberadaannya di daerah itu ? Historiografi tradisional yang pernah berkembang di Aceh menyebutkan silsilah Sultan Aceh keturunan Bugis diawali dengan kisah seorang yang bernama Daeng Mansyur dari Wajo (salah satu Kabupaten di Provinsi Sulawesi Selatan). 

Ia seorang anak raja yang terdampar di perairan Pidie Provinsi Aceh. Disisi lain kita akan bercerita tentang sebuah kampung yang bernama Reubee di Kecamatan Delima di Kabupaten Pidie. Di kampung ini terkenal Dayah yang dipimpin oleh ulama bergelar Teungku Chik di Reubeë. Daeng Mansyur menikah dengan seorang puteri anak Teungku Chik di Reubee tersebut dan dikaruniai dua orang anak, seorang perempuan yaitu Putroë Suni dan anak laki-laki bernama Zainal Abidin. 
Mengikut sejarah rasmi Aceh, wilayah ini diperintah raja-raja berketurunan Bugis sejak tahun 1727. Mereka adalah keturunan seorang bangsawan Bugis bernama Daeng Mansur.

Dalam catatan sejarah, masyarakat turunan Bugis yang ada di Aceh tidak terlepas dari sejarah Sultan Iskandar Muda. Awal dari sultan Aceh berdarah Bugis dimulai dengan pernikahan Iskandar Muda dengan Putroë Suni anak Daeng Mansyur (menantu Teungku Chik Di Reubee). Putroë Suni ketika dewasa dipersunting oleh Sultan Iskandar Muda sedangkan Zainal Abidin hijrah ke Aceh Besar selanjutnya terkenal dengan nama Teungku di Lhong dan ia mempunyai putra bernama Abdurrahim Maharajalela. 

Penulis Belanda juga menyebutkan tentang asal usul masyarakat Bugis yang ada di Aceh dengan menyebutkan adanya tiga orang ulama di Pidie berasal dari Sulawesi Selatan yaitu Teungku Seundri (sebenarnya adalah Sidendreng dalam logat Aceh disebut Seundri), Teungku Sigeuli yang namanya akhirnya diabadikan menjadi nama Kota Sigli, dan Daeng Mansur dari Wajo Sultan Iskandar Muda lahir pada tahun 1590 pada masa pemerintahan Sultan Saidilmukamil (1588-1604). 

Sebelum Sultan Saidilmukamil kerajaan Aceh Darussalam dipimpin oleh Sultan Ali Riayat Syah atau Raja Buyung (± 1586-1588). Iskandar Muda memerintah kerajaan Aceh Darussalam dengan sangat bijak sehingga kerajaan Aceh mencapai masa gemilang. Perkawinannya dengan Putroe Suni dikaruniai seorang anak perempuan bernama Safiatuddin Syah. Safiatuddin menikah dengan Iskandar Thani berasal dari Pahang. Maka inilah awal dari adanya pemerintahan Sultanah dan Sultan keturunan Aceh-Bugis di Kerajaan Aceh Darussalam.
  
Referensi :Tuanku Abdul Jalil, Peranan Aceh-Bugis Menghadapi Inggris dan Belanda, makalah Musyawarah Kerja Nasional Sejarah XII, Medan, Fakultas Sastra Universitas Sumatera Utara, 12-15 Juli 1994.

Kredit : acehorbit

วิชามลายูศึกษาในประเทศอังกฤษ

โดย  นิอับดุลรากิ๊บ  บินนิฮัสซัน

   มลายูศึกษาในประเทศอังกฤษ

ประเทศอังกฤษถือเป็นอีกประเทศหนึ่งที่มีความสำคัญด้านมลายูศึกษา  ด้วยประเทศเนเธอร์แลนด์ หรือ ฮอลันดานั้นเป็นเจ้าอาณานิคมอินโดเนเซีย  ดังนั้นเอกสาร  ข้อมูล  วัตถุทางประวัติศาสตร์  สิ่งของสำคัญของอินโดเนเซีย  ถูกนำไปเก็บรักษายังประเทศเนเธอร์แลนด์  ส่วนประเทศอังกฤษนั้นเป็นเจ้าอาณานิคมของมาเลเซีย  ดังนั้นเอกสาร  ข้อมูล  วัตถุทางประวัติศาสตร์  สิ่งของสำคัญของประเทศมาเลเซีย  บรูไน  ปัตตานี ส่วนหนึ่งจึงถูกนำไปเก็บรักษาไว้ในประเทศอังกฤษ 

ดังนั้นเอกสาร  ข้อมูล  งานวิจัย งานที่เกี่ยวข้องกับมลายูศึกษาจึงถูกเก็บรักษาไว้ในประเทศทั้งสองเป็นจำนวนมาก   นักวิชาการมหาวิทยาลัยมาลายาที่ชื่อ Prof. Dato’ Dr. Abu Hassan  Mohd. Sham  ผู้ทำศึกษาวิจัยเกี่ยวกับเอกสารมลายูศึกษาที่มหาวิทยาลัยไลเด็นเป็นเวลา 1 ปี ได้กล่าวว่ามีเอกสารจำนวนมากเก็บไว้ที่ประเทศเนเธอร์แลนด์

ชาวอังกฤษเริ่มศึกษาเกี่ยวกับมลายูศึกษาโดยเฉพาะเรื่องภาษามลายูมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 16     มีการผลิตพจนานุกรมภาษาอังกฤษ-ภาษามลายูตั้งแต่ศตวรรษที่ 16   เช่น  Spalding (1614),  Bowrey (1701), Marden  (1812),  Wilkinson (1901)  การศึกษาเกี่ยวกับมลายูศึกษาในประเทศอังกฤษนั้น  แรกเริ่มเป็นเรื่องของปัจเจกบุคคลมากกว่าจะเป็นของสถาบันวิชาการ  นักวิชาการที่ศึกษาเกี่ยวกับมลายูศึกษา เช่น Blagden,  Clifford, Crawfurd,  Stamford  Raffles, Gimlette, Leyden, Logan, Marden, Maxwell,  Newbold,  Shellabear,  William  Skeat, Swettenham และWinstedt  การศึกษาด้านมลายูศึกษาที่เริ่มเกี่ยวข้องกับสถาบันวิชาการนั้น  

เมื่อมีการจัดตั้งสถาบันที่ชื่อว่า  School  of  Oriental  and  African Studies  อยู่ภายใต้ University  of  London  จึงมีการศึกษาด้านมลายูศึกษาภายใต้สถาบันดังกล่าว  และเอกสาร  ข้อมูล  งานวิจัย งานที่เกี่ยวข้องกับมลายูศึกษาจำนวนหนึ่งถูกเก็บรักษาไว้ที่  School  of  Oriental  and  African Studies   นอกจากสถาบันข้างต้นแล้ว  ยังมีการเรียนการสอนเกี่ยวกับมลายูศึกษาที่มหาวิทยาลัยฮัลล์ (University of Hull)  โดยสถาบัน School  of  Oriental  and  African Studies จะเน้นด้านสังคมวิทยา   ส่วนมหาวิทยาลัยฮัลล์จะเน้นด้านมานุษยวิทยา

การเรียนการสอนสาขามลายูศึกษาในประเทศญี่ปุ่นและประเทศเกาหลี

โดย นิอับดุลรากิ๊บ บินนิฮัสซัน

    มลายูศึกษาในประเทศญี่ปุ่น

การเรียนการสอนภาษาและวัฒนธรรมมลายูเริ่มมีขึ้นนานแล้วในประเทศญี่ปุ่น  กล่าวกันว่าภาษามลายูเริ่มมีการเรียนการสอนในประเทศญี่ปุ่นตั้งแต่ปี 1908 ที่ Tokyo University of Foreign Studies (TUFS)  อย่างไรก็ตามนักวิชาการบางคน  กล่าวว่าประเทศญี่ปุ่นมีการเรียนการสอนภาษามลายูตั้งแต่ปี 1925 ที่ Tenri University

คนญี่ปุ่นเป็นคนที่ผลิตและแปลหนังสือวรรณกรรมภาษามลายูจำนวนมาก   ตามรายงานการวิจัยของ Yamaguchi Masao   นักวิชาการจาก Setsunan University  กล่าวว่าหนังสือที่เก่าแก่ที่สุดคือ พจนานุกรมภาษามลายู-ญี่ปุ่นในปี 1908 และหนังสือการฝึกพูดภาษามลายูที่ได้รับการแปลเป็นภาษาญี่ปุ่นในปี1910 ภายในสงครามโลกครั้งที่สอง มีงานเขียนมากกว่า    100 เล่ม ทั้งที่เป็นหนังสือไวยกรณ์  หนังสืออ่านเล่น  ตำราภาษา  การฝึกพูด  ภาษาศาสตร์  พจนานุกรม  และอื่นๆ

ในปัจจุบันมีการเรียนการสอนวิชามลายู/อินโดเนเซียศึกษาในระดับปริญญาตรีที่มหาวิทยาลัยต่างๆ เช่น Tokyo University of Foreign Studies (TUFS), Tenri University, Osaka University of Foreign Studies (OUFS), Kyoto Sanyo University (KSU), Keio University และ Setsunan University (SU)

สำหรับระดับปริญญาโทนั้นมีการเปิดสอนในมหาวิทยาลัยต่างๆ เช่น TUFS, Tenri University dan OUFS  ส่วนการเรียนการสอนเกี่ยวกับภาษามลายูนั้นมีมหาวิทยาลัยที่เปิดสอน ประมาณ 20 แห่ง 

มลายูศึกษาในประเทศเกาหลี

สำหรับประเทศเกาหลีมีการเรียนการสอนเกี่ยวกับภาษาและวัฒนธรรมมลายในหลายมหาวิทยาลัย  เพราะประเทศเกาหลีก็จำเป็นต้องธุรกิจการค้ากับกลุ่มประเทศภูมิภาคมลายูในประเทศเกาหลีได้มีการจัดตั้งสมาคมที่ศึกษาเกี่ยวกับภาษาและวัฒนธรรมมลายู  มีชื่อว่า  สมาคมเกาหลีเพื่อมลายูศึกษา Korea  Association  of  Malay  Studies)มหาวิทยาลัยที่สอนเกี่ยวกับภาษาและวัฒนธรรมมลายูที่มีชื่อเสียง เช่น Hankuk University of Foreign Studies (HUFS),Pusan University of Foreign Studies(PUSF)

ชาวมลายูในออสเตรเลีย

โดย นิอับดุลรากิ๊บ บินนิฮัสซัน

ประเทศออสเตรเลียเป็นประเทศที่มีความใกล้ชิดกับประเทต่างๆในภูมิภาคมลายูมาก ไม่เพียงมีสองเกาะที่ถือว่าเกาะมลายูเป็นส่วนหนึ่งของออสเตรเลีย คือเกาะคริสต์มัส และเกาะโคโคส แต่ยังมีชาวมลายูอาศัยอยู่เป็นจำนวนมากอยู่ในประเทศออสเตรเลีย  สำหรับประเทศออสเตรเลียที่ประกอบด้วย 6  รัฐ คือ รัฐนิวเซาท์เวลส์ รัฐควีนส์แลนด์ รัฐออสเตรเลียใต้ รัฐแทสเมเนีย  รัฐวิกตอเรีย รัฐออสเตรเลียตะวันตก เขตปกครองเมืองหลวง (Australian Capital Territory) และเขตปกครองดินแดนตอนเหนือ (Northern Territory) จากสถิติที่มีการสำรวจชาวมุสลิมในประเทศออสเตรเลีย มีอยู่ 476,00 คน จากประชากรทั้งหมด 24 ล้านคน ในจำนวนมุสลิมดังกล่าวจะมีชาวมลายูอยู่จำนวนไม่น้อย โดยมีชาวมลายูกระจัดกระจายอาศัยทั่วประเทศออสเตรเลีย แต่ที่น่าสนใจที่สุดคือรัฐออสเตรเลียตะวันตก  ชาวมลายูในประเทศออสเตรเลียจะประกอบด้วย 2 ส่วน คือ ส่วนแรกเป็นชาวมลายูที่อพยพมาจากเกาะคริสต์มัส และเกาะโคโคส ทั้งที่เกาะทั้งสองก่อนจะเป็นส่วนหนึ่งของออสเตรเลีย และหลังจากเป็นส่วนหนึ่งของออสเตรเลียแล้ว  และส่วนที่สองคือชาวมลายูทั้งที่อพยพมาจากประเทศมาเลเซีย สิงคโปร์ และอินโดเนเซีย

การเข้ามาของชาวมลายูยังประเทศออสเตรเลียนั้น ถือว่าเป็นการเข้ามาก่อนที่ชนชาติฝรั่งตะวันตกจะส่งนักโทษเข้าไปยังออสเตรเลียเสียอีก เพียงแต่ชาวมลายูเหล่านั้น โดยเฉพาะชาวบูกิสจากเกาะสุลาเวซี ประเทศอินโดเนเซียปัจจุบัน เป็นการเข้าไปทำการประมง เมื่อทำการประมงเสร็จ ก็จะเดินทางกลับเกาะสุลาเวซี  ศาสตราจารย์ ดร. Regina Ganter จากมหาวิทยาลัยกริฟฟิธ เมืองบิสเบน ประเทศออสเตรเลีย ได้ทำการศึกษาถึงความสัมพันธ์ระหว่างชาวประมงจากเกาะสุลาเวซี กับชาวอาบอริจิน ชนพื้นเมืองเดิมของออสเตรเลีย มีการพบร่องรอยมากมาย ไม่ว่าจะเป็นจากภาพเขียนของชาวอาบอริจิน ความสัมพันธ์ด้านภาษาศาสตร์กับชาวอาบอริจินเผ่า Enindiljaugwa  นักวิชาการข้างต้นกล่าวว่า ชาวประมงชาวบูกิสและชาวมากัสซาร์จากเกาะสุลาเวซี ได้เดินทางไปหาปลายังชายฝั่งตอนเหนือของออสเตรเลีย น่าจะตั้งแต่ทศวรรษที่ 1720 ถึงปี 1906  การเดินทางของกองเรือประมงจากเกาะสุลาเวซีจะเป็นการเดินทางเป็นกองเรือครั้งละราว 30-60 ลำ  และแต่ละลำจะมีลูกเรือราว 30 คน

สำหรับการเดินทางที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานคนแรกในประเทศออสเตรเลียของชาวมลายู ตามหลักฐานของประเทศออสเตรลีย คือ นายอายุบ (Ajoup) เขาเป็นนักโทษชาวมลายูอัฟริกาใต้ อายุ 22 ปี โดยเดินทางมาถึงเมืองซีดนีย์ เมื่อ 11 มกราคม 1837 เขาถูกตัดสินโทษจากเมืองเคปเทาว์น ประเทศอัฟริกาใต้  ซึ่งในปัจจุบันประเทศอัฟริกาใต้มีชาวมลายูอาศัยอยู่ราว 3 แสนคน นายอายุบถูกตัดสินโทษ 14 ปี  ถูกส่งตัวไปยังรัฐนิวเซาท์เวลส์ และถูกจำคุกจนถึงปี 1843 

ชาวมลายูจะกระจัดกระจายไปตามพื้นที่ต่างๆของประเทศออสเตรเลีย  ในออสเตรเลียตะวันตกและเขตปกครองดินแดนตอนเหนือ มีชาวมลายูเดินทางมายังออสเตรเลียมาเป็นเวลายาวนานแล้ว ในปี 1871 มีบันทึกว่ามีชาวมลายูมาเป็นนักดำน้ำหาไข่มุกในออสเตรเลียตะวันตก และแรงงานเหมืองแร่ในออสเตรเลียใต้ และแรงงานไร่อ้อยในรัฐควีนสแลนด์ รวมเป็นจำนวน 149 คน และมีการบันทึกว่าในปี 1875 ชาวมลายูมาเป็นนักดำน้ำหาไข่มุก ซึ่งผ่านการทำสัญญากับบริษัทของฮอลันดา ในออสเตรเลียตะวันตกมีนักดำน้ำหาไข่มุกชาวมลายูถึง 1,800 คน  แต่บางส่วนได้เดินทางกลับประเทศหลังจากหมดสัญญากับบริษัทดังกล่าว  ในปี 1901 มีนักดำน้ำหาไข่มุกชาวมลายู 932 คน  เพิ่มขึ้นในปี 1921 เป็นจำนวน 1,860 คน

ในปี 1961 มีการสำรวจพบว่า มีชาวออสเตรเลียที่เกิดในมาเลเซีย เป็นจำนวน 5,793 คน ซึ่งในจำนวนดังกล่าวมีเป็นชาวมลายูจำนวนหนึ่ง  และในปี 2013 มีการสำรวจชาวออสเตรเลียที่เกิดในมาเลเซีย ปรากฏว่ามีจำนวนถึง 148,760 คน ซึ่งในจำนวนดังกล่าวย่อมต้องมีคนที่มีเชื้อสายมลายูด้วย

ดร. อาหมัด ซาฮารุดดิน ซานี อาจารย์แห่งมหาวิทยาลัยมาลายา มาเลเซีย ซึ่งเป็นนักวิชาการประจำสถาบันเอเชีย มหาวิทยาลัยเมลเบิร์น กล่าวว่า ชาวมลายูโดยเฉพาะในรัฐวิคเตอเรีย ราว 5,00 คน ส่วนใหญ่จะเป็นนักวิชาการ หมอ นักศึกษา รวมถึงพนักงานทั่วไป โดย 75 % จะมีสัญชาติออสเตรเลีย หรือไม่ก็เป็นผู้มีบัตรผู้ตั้งถิ่นฐานถาวร (Permanent Resident) เขากล่าวว่าคนมลายูอพยพไปประเทศออสเตรเลียครั้งใหญ่หลังปี 1981 ตามโครงการอยู่ร่วมกันของครอบครัว หรืออพยพไปในฐานะผู้ชำนาญการ หรือ ค้าขาย เขาได้เขียนหนังสือชื่อว่า Malay in Victoria

                ศาสตราจารย์ ดร. วันฮาชิม วันเต๊ะ นักวิชาการนามอุโฆษของมาเลเซีย ได้ทำการศึกษาการตั้งถิ่นฐานของชาวมลายูในออสเตรเลียตะวันตก จนสามารถพิมพ์หนังสือชื่อว่า Rumpun Melayu Australia Barat (ชาวมลายูในออสเตรเลียตะวันตก) จากการศึกษาพบว่าผู้อพยพชาวมลายูส่วนใหญ่จะอพยพมาจากประเทศมาเลเซีย สิงคโปร์ และอินโดเนเซีย   รวมทั้งที่อพยพมาจากเกาะคริสต์มัสและเกาะโคโคส สำหรับชาวมลายูจากเกาะคริสต์มัสและเกาะโคโคสนั้น จะไปตั้งถิ่นฐานอยู่ในเมืองเล็กๆ ชื่อว่าเมืองกาทันนิง เมืองเล็กๆนี้ตั้งอยู่ห่างจากเมืองเพิร์ธไปทางใต้ราว 283 กิโลเมตร เมืองนี้มีพลเมืองราว 5,380 คน โดยกว่า 10 เปอร์เซนต์ของชาวเมืองกาทันนิงจะเป็นชาวมลายู เกาะคริสต์มัสและเกาะโคโคส  การที่มีชาวมลายูอาศัยอยู่ในเมืองกาทันนิง  ทำให้เมืองกาทันนิงเป็นเมืองที่มีนักท่องเที่ยวชาวมาเลเซีย อินโดเนเซีย เดินทางไปเยี่ยม เพื่อดูสภาพความเป็นอยู่ของชาวมลายูในเมืองดังกล่าว 

                มีการมีการจัดตั้งสมาคม องค์กรของชาวมลายูมากมายในประเทศออสเตรเลีย เช่น สมาคมชาวมลายูในรัฐนิวเซาท์เวลส์ (Malay Association of New South Wales), สมาคมมลายูอิสลามในออสเตรเลีย (Islamic Malay Australian Association of New South Wales), สมาคมชาวมลายูในออสเตรเลียตะวันตก (Malay Association of Western Australia) สมาคมชาวมลายูเพื่อการศึกษาและวัฒนธรรม (MECCA-Malay Education and Cultural of Australia Inc.), สมาคมชาวมลายูในเมืองกีลอง (Geelong Malay Association) และนอกจากนั้นชุมชนชาวมลายูในเมืองเพิร์ธ โดยนายกามารุดดิน อับดุลราห์มาน ผู้นำชุมชนชาวมลายูคนหนึ่ง บอกว่าในเมืองเพิร์ธมีชาวมลายูประมาณ 20,000 คน จนได้จัดตั้งสถานีวิทยุของตนเอง ใช้ภาษามลายูในการออกกระจายเสียง ใช้ชื่อว่า วิทยุมลายูเพิร์ธ  หรือ Radio Melayu Perth  และที่น่าสนใจอีกคือมีชาวมลายูจากประเทศศรีลังกา จนสามารถจัดตั้งสมาคมของตนเอง ใช้ชื่อว่า สมาคมชาวมลายูศรีลังกาออสเตรเลีย (SLAMA – Sri Lanka Australia Malay Association)

                การที่มีชาวมลายูอาศัยอยู่ในประเทศออสเตรเลียเป็นจำนานมาก ทำให้ไม่นานมานี้มีชาวมลายูจากมาเลเซีย ได้เดินทางไปเปิดห้างจัดจำหน่ายสินค้ามาเลเซีย ซึ่งสิ่งเหล่านี้ก็อาจเป็นโอกาสของชาวมุสลิมในประเทศไทยที่จะโอกาสนี้ด้วย

Sejarah Perkamusan Bahasa Melayu

Oleh Nik Abdul Rakib Bin Nik Hassan

     Jika kita kaji tentang perkamusan Bahasa Melayu, terdapat kamus Bahasa Melayu yang usia ratusan tahun. Dan saya akan kemukakan sejarah perkamusan Bahasa Melayu. kali ini dengan mengambil artikel dari Wikipedia.

Sejarah perkamusan Melayu

Kamus sulung bahasa Melayu ialah Kamus Melayu-China dalam tulisan Cina yang disusun pada tahun 1403.[1] Kamus itu hanya mengandungi lebih kurang 500 perkataan yang berkaitan dengan perdagangan. Kamus Melayu susunan orang Eropah yang pertama kemudian disusun pada 1522 oleh Antonio Figagetta  yang menemani Ferdinand Magellan mengeliling dunia. Dipercayai Figagetta mengumpul perkataan Melayu untuk berniaga rempah-ratus di Maluku, Sulawesi. Kamusnya mengandungi 426 perkataan yang ditulis dalam bahasa Melayu-Itali.

Selama tiga abad yang berikut, orang Melayu hampir tidak mempedulikan ilmu perkamusan sama sekali. Mereka hanya menolong orang Eropah mengumpulkan bahan-bahan kamus mereka. Masa itu, pujangga-pujangga sastera Melayu tidak pernah dibantu oleh apa-apa jua kamus, melainkan orang tua sahaja untuk mengambil peranan kamus. Ilmu perkamusan Melayu ialah satu daripada kesan-kesan yang ditinggalkan oleh penjajah dalam persuratan Melayu.[1] Orang Eropah terpaksa belajar bahasa Melayu bagi memudahkan hubungan langsung dengan penduduk. Dengan percampuran tersebut, perbendaharaan bahasa Melayu bertambah dengan kata-kata asing dan kian kaya, didorong oleh keperluan perdagangan.

Didorong oleh pertentangan terhadap pengasasan Malayan Union pada 1946, orang Melayu mula memperjuangkan bahasa, sastera, dan negara. Bagaimanapun, perkamusan Melayu masih belum diperjuangkan oleh sesiapa pun sehingga kemunculan Zainal Abidin Safarwan yang bermula berkecimpung dalam bidang tersebut sejak 1958 lalu menghasilkan kamusnya yang pertama, An Advanced Malay-English Dictionary, yang diterbitkan oleh Merican & Sons, Singapura pada 1964. Kamusnya yang kedua, Kamus Sinonim dengan Ungkapan Lengkap diterbitkan oleh Utusan Publications & Distributors Sdn Bhd pada tahun 1984.

Dewan Bahasa dan Pustaka

Pada 1977, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP) diminta oleh Australian National University, Canberra, Australia, untuk mengambil alih dan menyiapkan kamus bahasa Inggeris-bahasa Melayu yang sedang disusunnya ketika itu apabila kerajaan Australia menarik balik pembiayaannya sebagai sebahagian langkah penjimatan negara. Projek itu diserahkan kepada DBP pada 1 November 1978. Bagaimanapun, projek ini menghadapi banyak masalah yang serupa dengan masalah yang dihadapi di Australian National University dahulu. Bukan sahaja mendapatkan kakitangan yang layak itu sukar, apa lagi penutur asli bahasa Inggeris, malah untuk mengekalkan mereka setelah mereka dilatih juga sukar. Hakikat bahawa bidang leksikografi merupakan sains dan seni yang agak baharu di Malaysia hanya memburukkan keadaan. Untuk sekian waktu yang lama, penyusunan kamus ini umpama "berenang menentang arus". Hanya sejak sekitar 1989 bahawa projek ini mulai melihat sinar harapan dan apa yang diumpamakan oleh James Murray, ahli leksikografi terkenal, sebagai "bongkah petikan" kemudian menjadi Kamus Inggeris Melayu Dewan yang diterbitkan pada 1991. Ia mempunyai lebih kurang 40,000 kata masukan dan ditujukan kepada mereka yang menggunakan bahasa Inggeris sebagai bahasa pertama atau kedua serta juga mengetahui asas bahasa Melayu.

Kamus Besar Bahasa Melayu Utusan yang disusun oleh Zainal Abidin kemudian diterbitkan oleh Utusan Publications & Distributors Sdn Bhd pada 1995. Kamus itu pada hakikatnya merupakan edisi baharu Kamus Sinonim yang disusun oleh Zainal Abidin pada 1984. Ia merupakan kamus bahasa Melayu yang pertama untuk mencecah 100,000 perkataan entri dan setakat itu, paling banyak menyenaraikan ungkapan.

Penyusunan kamus merupakan salah satu kegiatan teras dalam usaha pembinaan dan pengembangan bahas apa sekalipun. Lantaran itu, Dewan Bahasa dan Pustaka terus mempergiat usaha perancangan dan pelaksanaan pelbagai projek perkamusan yang merangkumi kamus ekabahasa, kamus pelbagai bahasa (khususnya kamus dwibahasa), dan kamus bidang-bidang khusus. Terdapat juga banyak penerbit swasta yang kini menerbitkan pelbagai kamus bahasa Melayu.

x
x

Masjid Menara Kudus di Jawa Tengah.

Oleh Nik Abdul Rakib Bin Nik Hassan

     Sebuah masjid yang sangat unik di Indonesia ialah Masjid Menara Kudus. untuk malumat lanjut saya ambil maklumat dari Wikipedia. Inilah isi kandungannya :-

Mesjid Menara Kudus (disebut juga dengan Masjid Al Manar , nama resmi: Masjid Al Aqsa Manarat Qudus;  bahasa Jawa: Hanacaraka: ꦩꦱ꧀ꦗꦶꦢ꧀​ꦩꦼꦤꦫ​ꦏꦸꦢꦸꦱ꧀ Pegon dan Arab standar: مسجد منارة قدوس) adalah masjid kuno yang dibangun oleh Sunan Kudus sejak tahun 1549 Masehi (956 Hijriah). Lokasi saat ini berada di Desa Kauman, Kecamatan Kota, Kabupaten Kudus, Jawa Tengah. 

Ada keunikan dari masjid ini karena memiliki menara yang serupa bangunan candi serta pola arsitektur yang memadukan konsep budaya Islam dengan budaya Hindu-Buddhis sehingga menunjukkan terjadinya proses akulturasi dalam pengislaman Jawa.

Sehari-hari, peziarah berkunjung ke masjid ini untuk beribadah sekaligus ziarah ke makam Sunan Kudus yang terletak di sisi barat kompleks masjid. Selain itu, masjid ini menjadi pusat keramaian pada Festival Dhandhangan yang diadakan warga Kudus untuk menyambut bulan suci Ramadan.

Riwayat

Berdirinya Masjid Menara Kudus tidak terlepas dari peran Sunan Kudus sebagai penggagas dan pendiri. Sebagaimana Walisongo yang lainnya, Sunan Kudus menggunakan pendekatan kultural (budaya) dalam berdakwah. 

Ia mengadaptasi dan melakukan pribumisasi ajaran Islam di tengah masyarakat yang telah memiliki budaya mapan dalam pengaruh agama Hindu dan Buddha. Akulturasi budaya Hindu dan Budha dalam dakwah Islam yang dilakukan Sunan Kudus terlihat jelas pada arsitektur dan konsep bangunan Masjid Menara Kudus.

Masjid ini mulai didirikan pada tahun 956 H atau 1549 M. Hal ini didasarkan pada inskripsi berbahasa Arab yang tertulis pada prasasti batu berukuran lebar 30 cm dan panjang 46 cm yang terletak pada mihrab masjid.[3]. Peletakan batu pertama menggunakan batu dari Baitul Maqdis di Palestina, oleh karena itu masjid ini kemudian dinamakan Masjid Al Aqsha.

Arsitektur

Masjid Menara Kudus ini memiliki lima pintu sebelah kanan, dan lima pintu sebelah kiri. Jendelanya semuanya ada 4 buah. Pintu besar terdiri dari 5 buah, dan tiang besar di dalam masjid yang berasal dari kayu jati ada 8 buah. Namun masjid ini tidak sesuai aslinya, lebih besar daripada semula karena pada tahun 1918-an telah direnovasi[butuh rujukan]. Di dalamnya terdapat kolam masjid, kolam yang merupakan padasan tersebut merupakan peninggalan kuno dan dijadikan sebagai tempat wudhu.

Di dalam masjid terdapat dua bendera, yang terletak di kanan dan kiri tempat khatib membaca khutbah. Di serambi depan masjid terdapat gapura paduraksa, yang biasa disebut oleh penduduk sebagai "Lawang Kembar".

Di komplek masjid juga terdapat pancuran untuk wudhu yang berjumlah delapan buah. Di atas pancuran itu diletakkan arca. Jumlah delapan pancuran, konon mengadaptasi keyakinan Buddha, yakni ‘Delapan Jalan Kebenaran’ atau Asta Sanghika Marga.

Menara Masjid

Bentuk Paduraksa Masjid Menara Kudus

Bentuk Masjid Menara Kudus asli sebelum pelebaran masjid.

Menara Kudus memiliki ketinggian 18 meter dengan bagian dasar berukuran 10 x 10 m. Di sekeliling bangunan dihias dengan piring-piring bergambar yang kesemuanya berjumlah 32 buah. Dua puluh buah di antaranya berwarna biru serta berlukiskan masjid, manusia dengan unta dan pohon kurma. 

Sementara itu, 12 buah lainnya berwarna merah putih berlukiskan kembang. Di dalam menara terdapat tangga yang terbuat dari kayu jati yang mungkin dibuat pada tahun 1895 M. Bangunan dan hiasannya jelas menunjukkan adanya hubungan dengan kesenian Hindu Jawa karena bangunan Menara Kudus itu terdiri dari 3 bagian: (1) kaki, (2) badan, dan (3) puncak bangunan. Menara ini dihiasi pula antefiks (hiasan yang menyerupai bukit kecil).

Kaki dan badan menara dibangun dan diukir dengan tradisi Jawa-Hindu, termasuk motifnya. Ciri lainnya bisa dilihat pada penggunaan material batu bata yang dipasang tanpa perekat semen. Teknik konstruksi tradisional Jawa juga dapat dilihat pada bagian kepala menara yang berbentuk suatu bangunan berkonstruksi kayu jati dengan empat batang saka guru yang menopang dua tumpuk atap tajug.

Pada bagian puncak atap tajug terdapat semacam mustaka (kepala) seperti pada puncak atap tumpang bangunan utama masjid-masjid tradisional di Jawa yang jelas merujuk pada unsur arsitektur Jawa-Hindu.

นักศึกษาสาขาวิชามลายูศึกษาไปฝึกงานในเมืองโกตาบารู รัฐกลันตัน ประเทศมาเลเซีย

โดย นิอับดุลรากิ๊บ  บินนิฮั สซัน

    ศูนย์นูซันาราศึกษา ได้ส่งนักศึกษาไปฝึกงานในรัฐกลันตัน ประเทศมาเลเซีย เป็นประจำทุกปี ในครั้งนี้ ก็เป็นอีกกลุ่มหนึ่งของนักศึกษาที่ไปฝึกงานในเมืองโกตาบารู รัฐกลันตัน ประเทศมาเลเซีย   ประมวลภาพของกลุ่มนักศึกษากลุ่มนี้ 

x