เต็งกูอาหมัดรีธาอุดดิน เต็งกูอิสมาแอล

เต็งกูอาหมัดรีธาอุดดิน  เต็งกูอิสมาแอล

อดีตรัฐมนตรีกลาโหม อดีตรัฐมนตรีต่างประเทศของมาเลเซีย ได้สิ้นชีวิตเมื่อ 29 เมษายน 2022 ขณะมีอายุได้ 94 ปี เต็งกูอาหมัดรีธาอุดดิน  เต็งกูอิสมาแอล จบการศึกษาด้านกฎหมายจากมหาวิทยาลัยมหาวิทยาลัยน็อตติงแฮม  ประเทศอังกฤษ และเป็นหลานปู่ของเต็งกูอับดุลกาเดร์ กามารุดดิน อดีตเจ้าเมืองปัตตานี

  

เต็งกูอาหมัดรีธาอุดดิน  เต็งกูอิสมาแอล มีชื่อเต็มว่า Tengku Sri Mara Raja Tengku Tan Sri Ahmad Rithauddeen bin Tengku  Haji Ismail (24 มกราคม 1928 – 29 เมษายน 2022) เป็นนักการเมืองชาวมลายูเคยดำรงตำแหน่งประธานคณะกรรมการวินัยของพรรค UMNO เคยดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ เขาเคยเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรของเขตเมืองโกตาบารูเป็นเวลาห้าวาระก่อนที่จะแพ้การเลือกตั้งทั่วไปในปี 1990 ให้กับผู้สมัครรับเลือกตั้งพรรค Semangat 46

 

เต็งกูอาหมัดรีธาอุดดิน  เต็งกูอิสมาแอลเป็นเครือญาติของราชวงศ์กลันตันและเป็นหลานปู่ของเจ้าเมืองปาตานีคนสุดท้าย   มีบทบาททางการเมืองในมาเลเซีย อยู่ในระดับสูง

 Syapen

(Syair Pendek)

 

ITHNIN MUBARAK

 

01-Awal Bismillaah

pembuka kata,

Menyebut Allah

Maha Pencipta,

RahmatNya luas

merata-rata,

Meliputi seluruh

'alam semesta.

 

02-Hari Ithnin

Hari yang Berkah,

Mentari bersinar

cerah dan indah,

Usahlah adinda

berhati gundah,

Pasrahkan segalanya

ke hadzrat Allah.

 

02-Semoga adinda

Sihat Ceria,

Penuh semangat

gembira dan ria,

Bersama keluarga

hidup bahagia,

Mene'mati hidup

sejahtera mulia.

 

03-Sempena Ithnin

yang penuh berkat,

Mari bersama

kita Munajat,

Agar Allah

Kurniakan Rahmat,

Sejahtera di Dunia

selamat di Akhirat.

 

04-Syukur ke hadzrat

Al-Quddusus salaam,

Mengurnikan kita

Iman dan Islam,

Merahmati kita

siang dan malam,

RahmatNya junterah

seluas 'alam.

 

05-Mari berdoa

adinda budiman,

Semoga Allah

Al-Malikur-Rahmaan,

Mengurniakan wajah

bertatah senyuman,

Memantapkan 'Aqidah

Taqwa dan Iman.

 

06-Ayuhai adinda

Malai timangan,

Hidup bahagia

dihiasi ketenangan,

Jiwa dan mindamu

penuh keheningan,

Zikir dan munajat

jadikan dendangan.

 

07-Hari Ithnin

hari pertama,

Hari yang lain

tiada sama,

Berpuasa sunat

sangat diutama,

Amat dituntut

dalam ugama.

 

08-Ayuhai adinda

insan tersayang,

Moga hidupmu

sentiasa benderang,

cahaya bahagia

gilang gemilang,

Menghiasi hidupmu

Penuh cemerlang.

 

09-Sampai di sini

madahku nan hambar,

Mana yg baik

jadikan i'etibar,

Andai diuji

bawalah bersabar,

Andai berdosa

bawalah beristighfaar.

 

10-Mohon maaf

penutup kata,

Andai terkasar

ampun dipinta,

Walau adinda

jauh di mata,

Di dalam hati

teguh bertakhta.

 

Nukilan pena

iar 🌹🐝

Ibnu 'abdir-raheem.

ศิลาจารึกตาลังตูวอ หนึ่งในศิลาจารึกที่เขียนด้วยภาษามลายูโบราณ อักขระปัลลาวา

โดย อับดุลรากิ๊บ  บินนิฮัสซัน

ศิลาจารึกตาลังตูวอ นี้พบโดยนาย Louis Constant Westenenk ผู้เป็นผู้ปกครอง หรือ Resident ของเมืองปาเล็มบัง เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 1920 ที่เนินเขาบูกิตซีฆุนตัง เมืองปาเล็มบัง และเป็นที่รู้จักว่าเป็นหนึ่งในมรดกของอาณาจักศรีวิชัย ศิลาจารึกนี้เขียนเลขปี ศักราชซากา 606 ปีศักราชนี้เดิมมาจากอินเดีย เมื่อคิดเป็นคริสต์ศักราช ก็คือ คริสต์ศักราชที่ 684

 

โดยศิลาจารึกนี้เขียนด้วยภาษามลายูโบราณ อักขระปัลลาวา มีทั้งหมด 14 แถว นักวิชาการแรกที่อ่านศิลาจารึก และแปลงอักขระมาเป็นโรมัน คือ van Ronkel และ Bosch ซึ่งทั้งสองได้นำลงพิมพ์นิตยสารวิชาการที่ชื่อว่า นิตยสาร Acta Orientalia นับตั้งแต่พบในปี 1920 ศิลาจารึกนี้ ก็ถูกนำไปเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑ์แห่งชาติ กรุงจาการ์ตา 

เนื้อหาของศิลาจารึกตาลังตูวอ มีดังต่อไปนี้

swasti . sri saka warsa tita . 606 . ding dwitiya suklapaksa wulan caitra . sana tatkalana parlak sri ksetra ini . niparwuat parwanda punta hiyang sri jayanaga. ini pranidhananda punta hiyang sawanakna yang nitanang di sini niyur pinang hanau ru mwiya dnan samisrana yang kayu nimakan wuahna, tathapi. haur wuluh pattum ityevamadi, punarapi yang parlak wukan dnan tawad talaga sawana yang wuatna sucarita parawis prayojanakan punyana sarwwa satwa saca racara, waropa yana tmu sukha di asannakala di antara margga lai. tmu muah ya ahara dnan air niminumna sawanakna wuatna huma parlak mancak mu ah ya manghidupi pasuprakara. marhulun tuwi wrddhi muah ya janan ya niknai sawanakna yang upasargga. pidanna swapnawighna. warang wua tana kathamapi. anukula yang graha naksatra parawis di ya. nirwyadhi ajara kawuatanana. tathapi sawanakna yang bhrtyana. satyarjjawa drdhabhakti muah ya dya. yang mitrana tuwi jana ya kapata yang winina mulang anukula bharyya muah ya waram stha. nana lagi janan curi ucca wadhana paradara di sana. punarapi tmu ya kalyanamitra marwwanun wodhicitta dnan mattri udhani di dang hyang ratnatraya janan marsarak dnan dang hyang ratnatraya. tathapi nityakala tyaga marsila ksanti marwwanun wiryya rajin. tahu di samisrana silpakala parawis. samahita cinta. tmu ya prajna. smrti medhawi. punarapi dhairyyamani mahasattwa wajrasarira. anupamasakti. jaya. tathapi jatismara. awikalendriya. mancak rupa. subhaga hasin halap. ade yawakya. wrahmaswara. jadi laki swayambhu puna (ra) pi tmu ya cintamani nidhana. tmu janmawasita. karmmawasita. klesawasita. awasana tmu ya anuttarabhisamyaksamwodhi.

 

การแปลตามศาสตราจารย์ สลาเมต มุลยานา

Bahagia!

Tahun Saka 606 pada hari kedua bulan terang caitra, itulah waktunya taman Sriksetra ini dibangun, milik Dapunta Hyang Sri Jayanaga. Ini pesan Dapunta Hyang: Semua yang ditanam di sini; nyiur, pinang, enau, rumbia dan lain-lain yang (berupa) pohon, dimakan buahnya, serta aur, buluh betung dan yang semacam itu. Demikian pula taman-taman lainnya dengan sebat telaga; semuanya yang dibuat, semua perbuatan baik, dimaksud untuk kebahagiaan semua makhluk yang bergerak dan tidak bergerak. Hendaklah daya upaya beliau yang sangat baik itu mendapat kesukaan di kemudian hari dengan jalan lain. Semoga beliau mendapat makanan dan air untuk minumnya. Semuanya yang dibuatnya; ladang, kebun luas, menghidupi binatang-binatang, ramai para abdi suburlah. Jauhkanlah beliau dari segala bencana, siksaan dan penyakit tidak dapat tidur. Bagaimanapun, barang usahanya hendaklah berhasil baik, binatang-binatang lengkap semua, beliau dari sakit dibuat awet muda. Dan lagi, hendaklah semua yang disebut abdi setia berbaktilah mereka pada beliau. Yang menjadi sahabat beliau, janganlah mereka mengkhianati beliau; yang menjadi istri beliau hendaklah tetap setia sebagai istri pada beliau. Di manapun beliau berada, janganlah melakukan pencurian, kecurangan, pembunuhan, dan perzinaan di situ. Dan lagi, hendaklah beliau bertemu dengan khalyanamitra, membangun bodichita dengan maitra, menjadi pertapa pada dang hyang Ratnatraya, melainkan senantiasa teguh bersila dengan senang membangun tenaga, keuletan, pengetahuan tentang perbedaan semua sipakala dan pemusatan pikiran. Mudah-mudahan beliau memperoleh pengetahuan, ingatan dan kecerdasan dan ketetapan mahasatwa badan manikam vajracarira yang sakti, kemenangan dan ingatan pada kelahiran yang telah lampau, indra lengkap, rupa penuh, kebahagiaan, kegembiraan, ketenangan, kata manis, suara Brahma, jadi laki-laki karena kekuatannya sendiri, hendaklah beliau memperoleh cintamanididhara, memperoleh janmawacita, karmmawacita, akhirnya beliau mendapat anuttarabisamyaksambhodi.

 

อ้างอิง

Widya Lestari Ningsih,Prasasti Talang Tuo: Lokasi Penemuan, Isi, dan Maknanya, Kompas.com, 19/08/2021.

ศิลาจารึกการังบราฮี หนึ่งในศิลาจารึกที่ใช้ภาษามลายูโบราณ อักขระปัลลาวา

โดย นิอับดุลรากิ๊บ  บินิฮัสซัน

ผู้สนใจภาษามลายู โดยเฉพาะในจังหวัดชายแดนภาคใต้ จะต้องไม่เพียงรู้จักศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง ศิลาจารึกวัดเชตุพน และศิลาจารึกอื่นๆของประเทศไทย เราต้องรู้จักศิลาจารึกภาษามลายูด้วย ศิลาจารึกการังบราฮี หนึ่งในศิลาจารึกที่ใช้ภาษามลายูโบราณ

ศิลาจารึกการังบราฮี เป็นหนึ่งในศิลาจารึกในยุครัฐศรีวิชัย ที่พบในปี 1904 โดย L.M. Berkhout ศิลาจารึกนี้ ตั้งอยู่ที่หมู่บ้านการังบราฮี ตำบลปามือนัง อำเภอมือรางิน จังหวัดจัมบี อินโดเนเซีย ศิลาจารึกนี้ จะจารึกด้วยภาษามลายูโบราณ และใช้อักขระปัลลาวา จารึกไว้ในราวปีซากาศักราช 608 ปี

 

ศักราชนี้ มาจากอินเดีย ปีซากาศักราชที่ 1 จะราวปีคริสต์ศักราชที่ 78 ดังนั้นศิลาจารึกนี้ จะจารึกราวปีคริสต์ศักราชที่ 686  หรือเมื่อเกือบ 1,400 ปีที่แล้ว 

เนื้อหาของศิลาจารึก เป็นการสาปคนที่ไม่ภักดีต่อกษัตริย์ และคนที่ทำชั่ว  คำสาปนี้ มีความคลายคำสาปที่จารึกไว้ในศิลาจารึกโกตากาปูร์ ที่พบที่เกาะบังกา จังหวัดบังกาบือลีตง อินโดเนเซีย  และศิลาจารึกเกอลาฆอบาตู ที่พบที่ เมืองปาเล็มบัง จังหวัดสุมาตราใต้ อินโดเนเซีย  

เนื้อหาของศิลาจารึก มีดังนี้

Keberhasilan! Wahai sekalian dewata yang berkuasa, yang sedang berkumpul dan yang melindungi provinsi sriwijaya, juga kau Tandrun luah dan semua dewata yang mengawali setiap mantra kutukan!

 

Bilamana di pedalaman daerah akan ada orang yang memberontak, yang bersekongkol dengan pemberontak, yang berbicara dengan pemberontak, yang mendengarkan kata pemberontak, yang mengenal pemberontak, yang tidak berperilaku hormat, yang tidak takluk, yang tidak setia pada saya dan pada mereka yang oleh saya diangkat sebagak datu. Biar orang-orang yang menjadi pelaku perbuatan-perbuatan tersebut mati kena kutuk. Biar sebuah ekspedisi seketika dikirim di bawah pimpinan datu sriwijaya, dan biar mereka dihukum bersama marga dan keluarganya.

 

Lagi pula, biar semua perbuatannya yang jahat, seperti mengganggu ketenteraman jiwa orang, membuat orang sakit, membuat orang gila, menggunakan mantra, racun, memakai racun upas dan tuba, ganja, saramvat, pekasih, dan memaksakan kehendaknya pada orang lain dan sebagainya. Semoga perbuatan-perbuatan itu tidak berhasil, dan menghantam mereka yang bersalah melakukan perbuatan jahat itu, biar pula mereka mati kena kutuk.

 

Tambahan pula, biar mereka yang menghasut orang supaya merusak, yang merusak batu yang diletakkan di tempat ini, mati juga kena kutuk dan dihukum langsung.

 

Biar para pembunuh, pemberontak, mereka yang tak berbakti, yang tak setia pada saya, biar pelaku-pelaku perbuatan tersebut mati kena kutuk.

 

Akan tetapi, jika orang takluk, setia kepada saya dan kepada mereka yang oleh saya diangkat sebagai datu, maka moga-moga usaha mereka diberkahi, juga marga dan keluarganya : dengan keberhasilan, kesentosaan, kesehatan, kebebasan dari bencana, kelimpahan segalanya untuk semua negeri mereka!

 

Tahun saka 608, hari pertama paruh terang bulan waisakha, pada saat itulah kutukan ini diucapkan. Pemahatannya berlangsung ketika bala tentara Sriwijaya baru berangkat untuk menyerang bumi Jawa yang tidak takluk kepada Sriwijaya.

ศิลาจารึกเตอลาฆาบาตู ศิลาจารึกาษามลายูโบราณ อักขระปัลลาวา

โดย นิอับดุลรากิ๊บ  บินนิฮัสซัน

ผู้สนใจภาษามลายู ต้องรูจักศิลาจารึกภาษามลายู

ศิลาจารึกนี้ชื่อว่า ศิลาจารึกเตอลาฆาบาตู พบในปี 1935 ที่หมู่บ้านเตอลาฆาบาตู  ตำบลดูวาอีลีร์ กิ่งอำเภออีลีร์ตีมอร์ เมืองปาเล็มบัง จังหวัดสุมาตราใต้ อินโดเนเซีย

ศิลาจารึกนี้เขียนขึ้นโดยใช้ภาษามลายูโบราณ อักขระปัลลาวายุคปลาย ในคริสต์ศวรรษที่ 7  การที่ศิลาจารึกนี้พบที่หมู่บ้านเตอลาฆาบาตู ดังนั้นจึงมีการเรียกศิลาจารึกนี้ว่า ศิลาจารึกเตอลาฆาบาตู เป็นศิลาจารึกที่มีหัวงูเห่าประดับด้านบนศิลาจารึกด้วย 7 หัวงูเห่า ไม่ไกลจากที่พบศิลาจารึกษานี้ ยังมีการพบศิลาจารึกอื่นๆอีก

 

ศิลาจารึกนี้ นอกจากใช้ภาษามลายูโบราณ ในช่วงแรกของการเขียนจะใช้ภาษาสันสกฤติ  ศิลาจารึกษานี้มีจำนวน 28 ประโยค มีเนื้อหาสาปแช่ง ผู้ใดที่มีความประพฤติชั่วในอาณาจักรศรีวิจัย  และไม่ภักดีต่อผู้ปกครอง รวมทั้งขุนนาง นับตั้งแต่รัชทายาท ผู้พิพากษา หัวหน้าฝ่ายทะเล ตลอดจนผู้ซักผ้า ผู้รักษาความสะอาด

แม้ว่าศิลาจารึกษานี้ จะไม่บันทึกปี แต่มีการวิเคราะห์ว่า ศิลาจารึกเตอลาฆานี้ มีอายุช่วงเดียวกันกับศิลาจารึกโกตากาโปร์ ที่มีบันทึกปีการเขียนว่า อยู่ในปีซากาศักราช 608 ปีศักราชชวา ที่เดิมมาจากอินเดีย เมื่อคิดเป็นคริสต์ศักราช ก็คือ คริสต์ศักราชที่ 686

Puisi Wajah Wajah Patani Baru

                     Wajah Wajah Patani Baru

Aku melihat sejarah masa silam

Ketika Negeri ini masih di sudut peta dunia

Perkampungannya terletak di pesisir pantai

Pelabuhannya tak pernah diacuhkan

Pengembara dan nakhoda asing

 

Patani mewarnawarni Nusantara

Patanilah pusat pendidikan agama

Patanilah tempat para ulama Al-Fatani

Patanilah kilang kitab-kitab jawi

 

Aku melihat Patani kini

Ketika Negeri ini sudah hilang dari peta dunia

Rumah batu tersegam di bandar-bandar

Rumah mewah tersegam di mana mana

Anak muda mencari dunia

Anak muda mencari budaya asing

Anak muda mencari bahasa asing

Anak muda mencari jatidiri asing

 

Aku melihat Ratu Hijau

Aku melihat Ratu Kuning

Aku melahat Ratu Biru

Aku melihat para ulubalangnya

Mereka menitis air mata

 

Kerana anak cucunya tidak menghargai

Bahasa Melayu, Budaya Melayu dan Jatidiri Melayu

Di Bumi Patani

 

 

Hamra  Hassan

PPN VII Singapura

Machmud Badaruddin II

 Machmud Badaruddin II

 

di atas kijing rumah limas

keris dihunus ke depan

belanda dan keparat

yang menginjak-injak

harga diri,

menyusun strategi.

 

dalam gemuruh ombak kali musi

gelegak dendam dan darah yang

tercecer di kain songket pun

merebak ke ubun-ubun

hingga kebencian menjadi

api

 

dalam perjalanan

iring-iringan kapal belanda

berlayar dari neraka

moncong meriam dan

selongsong peluru pun

bertebaran ke kajang angkap

 

:‘’Nadjamudin, Nadjamudin !!’’

teriakan itu menusuk pilu

 

lalu,

di atas perapian,

Sultan Machmud Badaruddin

menitikkan kemarahan

dalam cairan darah

di jantungnya.

 

pistol dan  kelewang pun

kocar-kacir dalam kepungan

yang lengkap

 

tak hanya darah

siasat dan kekejian pun mengalir

di atas pengkhianatan Nadjamudin

maka,

sejarah pun menghilang

tanpa jejak

 

’’Machmud Badaruddin!’’

teriakan itu berlayar ke

laut lepas

 

rantai panjang dan belenggu

membelit di sekujur

perlawanan yang lelah. 

 

tak ada lagi garis komando

tak ada lagi pekik perlawanan

laut hanya lorong sepi

yang membawa kepedihan

sepanjang sejarah gelap

di ternate.

 

Machmud Badarrudin!

bawalah Plembang ke

perlawanan yang jauh dan jauh

sebab,

di ujung kemudi kapal

itulah apimu meranggas

dendam.

anto narasoma

September 1985