Surat Permintaan Izin Penyerangan Batavia Kepada Khalifah Turki Usmani Tahun 1850

Oleh Musafir Zaman,

       (Penulis adalah Pembina Mapesa)

Surat Paduka Seri Sultan 'Alauddin Manshur Syah Johan Berdaulat Dhilullah fil 'alam ditujukan kepada Sultan 'Abdul Majid Khan, khalifah Turki Usmani di Instanbul.

Salam ke atas Duli Hadarat Sultan Manshur Syah-rahimahullah.

Keampunan dan rahmat Allah Subhanahu wa Ta’ala semoga senantiasa terlimpah ke atas Tuanku.

Syahdan. Inilah surat Tuanku patik lampirkan. Karena yakin tidak banyak anak negeri ini yang memakluminya. Patik pun baru saja mengetahuinya. Dan nyatalah sudah alam pikir Tuanku di dalamnya. Nyatalah sudah apa yang membuat hati Tuanku gundah gulana. Dan nyatalah sejarah bangsa ini di masa silamnya. Namun mohon ampun beribu ampun, karena untuk saat ini sengaja patik tidak tuliskan apa pun syarah (komentar). Biarlah yang membacanya mencermati sendiri apa yang Tuanku sampaikan. Mereka yang menguasai dan mampu mencitarasai bahasa Arab dengan baik hendaklah membaca Arab-nya karena menurut patik sangatlah tinggi balaghah dan fashahahnya. Terima kasih pula patik sampaikan kepada Dr Annabel Gallop dan kawan-kawannya yang sudah menyiarkan naskah surat ini dalam tulisan bertajuk: “Islam, Trade and Politics Across The Indian Ocean”. Tanpa penyiaran itu sungguh naskah ini akan sangat jauh dari jangkauan tangan.

[1] اللهم إن قلوبنا لم تزل برفع إخلاص الدعاء صادقة وألسنتنا في حالة السر والعلانية ناطقة سائلين بلسان الضراعة وقلب الانكسار باسطين أيدي الذل والافتقار أن تسعفنا بامداد رئيس الدولة

[2] الميمونة السلطانية العثمانية بمزيد العلا والتمكين وأن تحقق لنا آمالنا فيها بإعلاء كلمة الله العليا وإقامة دعائم الدين وقمع مكائد الكفار الملحدين لأنها الدولة التي برئت من غشيان الجنف والحيف

[3] وسلمت من طغيان القلم والسيف أخص بذلك حضرة السلطان الأعظم والخاقان الأفخم وارث الخلافة والسلطنة والملك سلطان العرب والعجم والترك الدافع لأعلام الرايات الدينية القامع لمعاندي الملة المحمدية

[4] وناصر الاسلام والإيمان وباسط بساط الأمن والأمان حضرة سعادة مولانا السلطان عبد المجيد خان خلد الله سلطنته وملكه وجعل الدنيا بأسرها ولايته وملكه

[5] ولا يزال لواء عدله المنثور باقيا إلى يوم النشور آمين بجاه طه الأمين صلى الله عليه وسلـم وعلى آله وصحبه أجمعين وبعد تقبيل الأعتاب السامية التي هي ملجأ العفاة ومحل الكرم الذي ما خاب من اقتفاه فالمنهي

[6] إلى المسامع الكريمة والعواطف الرحيمة إننا معاشر سكان إقليم آشي بل وجميع سكان جزيرة سماطرا كلهم محسوبين من رعايا الدولة العلية العثمانية جيلا بعد جيل من مدة مولانا المرحوم السلطان سليم خان

[7] ابن المرحوم مولانا السلطان سليمان خان ابن المرحوم مولانا السلطان سليم أبي الفتوح خان عليهم من المولى الرحمة والرضوان وذلك مثبوتا في الدفاتر السلطانية وكانت تلك الجزيرة عظيمة مستطيلة

[8] تحتوي على جملة أقاليم ولكل إقليم وال من الدولة العلية العثمانية غير أن كل وال منهم لقبوا سلطانا وملكا بحسب أسلوبهم نظرا لكون كل واحد منهم مستقل بالتصرف والتدبير في أهل إقليمه

[9] لا يعارض فيه معارض وكانت أحوالهم مستقيمة لكون المرحوم حضرة الوزير الأعظم سنان باشا قرر سلطان كل إقليم على سلطنته في أهل إقليمه وكان نصف الدائرة الشرقية تحتوي على جزاير كبار

[10] وصغار منها جزيرتنا سماطرا ومنها بورنيو ومنها جزيرة سنده ويقال لها جاوة منها جزيرة بوقيس وكل جزيرة تحتوي على أقاليم شتى وكل إقليم يحتوي على بنادر في

[11] ساحل البحر المالح وعلى بلدان كثيرة في البرور فأراد الله بما أراد جاءت طائفة من النصارى يقال لهم هولندا ويقال لهم الفلمنك (؟) ودخلوا جزيرة سنده وأقاموا فيها بمراضاة سلطانهم بقدر معلوم

 [12] من محصول كل سنة بسنته مكرا وخديعة إلى أن يتمكنوا منها فحينئذ ينقصونهم كل سنة شيئا كثيرا إلى أن أخذوا الجزيرة كلها بسائر أقاليمها وأخذوا السلاطين عندهم فمن انقاد لهم في كل شيء قد

[13] أبقوه على ملكه بماهية (؟) من عندهم ويسر له في إحكام الرعية شيء وسلطوه على الرعية في إهانتهم وتسخيرهم في أشغالهم الشاقة طول النهار والذي عصاهم نفوه إلى جهة بعيدة وسلطوا الرعية بعضها

[14] على بعض حتى أهانوا أهل الجزيرة كلها بسائر أقاليمها فبعضهم جعلوهم عسكر ومنهم حمال ومنهم مسخرون رجالا ونساء في الزرع والقلع وغرموهم كل واحد قدرا معلوما ومنعوهم من الحج

[15] وإتيان الحرمين الشريفين ومن أراد الحج منهم ما يفسحوا له إلا بتسليم خمسين ريال فرانسه ومن لم يسلم ذلك ونفذ إلى الحج خفية فعند رجوعه يحطون عليه ريال أضعاف ذلك ومنعوا أهل العلم من

[16] من الاشتغال بالعلم الشريف وجعلوهم أخس من العبد هذا ما فعلوه في خصوص سنده ويقال لها جزيرة جاوة وجعلوا كرسي مملكتهم في بندر بتاوي فهو مقر الجندرال

[17] حقهم دائما وأبدا وأخذوا من جزيرة بورنيو بندر فونتيانق وبنجر وسيمبس وأخذوا من جزيرة بوقيس بندر منكاسر وأخذوا من جزيرة سماطرا بندر فلمبان وأخذوا سلطانهم

[18] ونفوه واستملكوا الرعية وأهانوهم وأخذوا من جزيرة سماطرا أيضا بندر فادان وبنكاهولو وفريامن وناتر والبنادر المذكورة لهم سلطان يقال له المهرجا وكرسي مملكتهم مكان

[19] يقال فاقرريون فتحايلوا على الوصول إلى السلطان المذكور بمراسلات وهدايا إلى أن وصلوا إليه وحصلت بينهم صحبا بنداء مكر وخديعة إل أن يتمكنوا منهم فأخذوا السلطان

[20] المذكور ونفوه إلى بندر بتاوي وقتلوا العلماء ومنعوا أهل العلم من الاشتغال بالعلم وأخذوا أولاد الناس وأمروهم بتعلم كتبهم ورغبوهم بالمشاهرات وسخروا البا

[21] قين في اشتغالهم الشاقة رجالا ونساء وأطفالا بغير أجرة وفعلوا في النساء الفواحش جهارا وأهانوا المسلمين والمسلمات وليس مرادهم من المسلمين إلا الخروج من دين الاسلام

[22] مرة واحدة هذا ما فعلوا في إقليم مننكابو وأرادوا أن يجهزوا علينا إلى إقليم آشي فحمانا الله تعالى بسبب أثار انعامات المرحوم مولانا السلطان سليم خان بواسطة المرحوم الوزير

[23] سنان باشا رحم الله تعالى وأخذنا الغيرة وأردنا أن نجهز عليهم لطلب ثأر السلطان الذي نفوه لكون ذلك السلطان من بنى عمنا ويجمعنا وأباه جد واحد فيلزم إننا نستأذن

[24] من الدولة العلية العثمانية بحيث أننا محسوبين من رعيتهم حررنا كتابا سنة 1253 رفعناه الى الأستانة العلية صحبة القبطان تون المريكاني لعله يحضر إلينا جواب بالإذن لأن أسلافنا

[25] إذا رفعوا كتابا إلى الدولة العلية يحضر إلينا جواب فلم يحضر إلينا الجواب ثم حررنا كتابا أخر سنة 1253 صحبة قبطان كانفين الفرنساوي فلم يحضر إلينا جواب ثم بعثنا سنة 1261

[26] صحبة قبطان استلون الفرنساوي فلم يحضر إلينا جواب أيضا وصحبة كل كتاب في الثلاث النوبات هدية تليق بقدر المهدي لا بقدر المهدى إليه (المذكورة في الكشف في طرف الكتاب) ثم إننا أرسلنا

[27] جماعة من أوادمنا وكبيرهم يقال له محمد غوث بكتاب من عندنا وعمدناهم أنهم يتوجهون إلى الأستانة العلية لتقبيل الأعتاب السامية من طريق الحرمين الشريفين يحجون ويزورون

 [28] النبي صلى الله عليه وسلـم ويتوجهون إلى اسلامبول وذلك سنة 1265 فإلى حال التاريخ ما جاءنا عنهم علم ولا خبر ولا ندري عنهم أنهم وصلوا أو ما وصلوا فحررنا أيضا هذا الكتاب

[29] وبعثناه في مركب الدخان إلى مكة المشرفة لعله يصل إلى الأستانة العلية لأجل أن يحيط علمكم الشريف مما حل بالمسلمين من هؤلاء الطائفة النصارى الهولندا فالمرجو من مراحم سعادتكم

[30] أن تنعموا علينا بمأمورية سلطانية يجمع بها أكابر رعيتنا من المسلمين لأجل أن تصير كلمتهم متوافقة في إقامة الجهاد في سبيل الله وإخراج هؤلاء الكفار النصارى من بلاد

[31] المسلمين لأننا إن لم نخرجهم من بلدان المسلمين نخاف على أهل الجزيرة كلها من الارتداد والخروج من دين الإسلام مرة واحدة والعياذ بالله تعالى ربنا لا يقدر ذلك فترسلون تلك المأمو

[32] رية ولجواب إلى أدميتنا محمد غوث أو إلى صح (صاحب) حضرة الباشا والي مكة المشرفة ومنه إلى المكرم الشيخ إسماعيل ابن عبد الله الخالدي هو الذي يرسل إلينا بنظره إن شاء الله الله الله هذه غاية ما نترجى من مراحم سعادة الدولة

[33] العلية العثمانية المجيدية وإن أسأنا معه الأدب في ذلك هذا ونسأل المولى الكريم الرحمن الرحيم متوسلين إليه بنبيه سيدنا محمد الرؤف الرحيم أن يديم لنا سلطاننا أجل الملوك قدرة وقدرا

[34] وأفخر السلاطين عنصرا وعصرا حامي الحرمين المحترمين مؤيد شريعة سيد الكونين بلا مير (؟) مولانا السلطان ابن السلطان ابن السلطان مولانا السلطان عبد المجيد خان ابن

[35] المرحوم مولانا السلطان عبد الحميد خان اللهم أيده وانصره واسرح برياح النصر أعلامه آمين بجاه النبي الأمين صلى الله عليه وسلـم

[36] وعلى آله وصحبه أجمعين آمين محرر في 13 جمادى الأول سنة 1266

Terjemahan:

Ya Allah, sesungguhnya hati kami masih sejujurnya memanjatkan doa yang tulus, dan ucapan kami baik dalam kesendirian maupun di depan orang masih saja menuturkan serta memohon dengan kata-kata yang penuh kerendahan dan dengan hati yang luluh, sambil merentangkan tangan kerendahan dan ketergantungan, semoga Engkau menolong kami dengan menganugerahkan kepada Kepala Negara (daulah) yang Diberkahi Kesultanan Utsmaniyyah tambahan ketinggian dan kemantapan [dalam kekuasaan], dan semoga Engkau mewujudkan bagi kami berbagai harapan kami kepadanya dalam [upaya] meninggikan kalimatullah (agama Allah) yang luhur, dan dalam menegakkan fondasi-fondasi Agama serta dalam menghancurkan berbagai tipu muslihat orang-orang kafir yang tidak bertuhan. Itu dikarenakan ia adalah Negara yang catatannya bersih dari kezhaliman dan ketidakadilan, dan tidak berada di bawah tekanan mata pedang dan mata pena.

Saya istimewakan dengan semua itu Hadarat Sultan yang agung dan Khaqan yang besar; Pewaris khilafah, kesultanan dan kerajaan; Sultan orang-orang Arab, ‘Ajam dan Turki; Pembela panji-panji keagamaan; Penghancur orang-orang yang bersikap keras kepala terhadap Agama Muhammad [saw.]; Pembela Iman dan Islam; Pembentang hamparan kedamaian dan keamanan, Hadarat yang Berbahagia Tuan kami Sultan ‘Abdul Majid Khan—semoga Allah mengekalkan kerajaan dan kesultanannya, menjadikan segenap penjuru dunia sebagai kerajaan dan wilayahnya, dan semoga senantiasa panji keadilannya yang bertebaran kekal abadi sampai dengan hari dibangkitkan. Perkenankanlah semua itu dengan berkat kehormatan Thaha (Nabi Muhammad) Al-Amin (yang terpercaya)—semoga Allah menyampaikan shalawat dan salam ke atas beliau, keluarga dan para sahabat beliau sekalian.

Setelah mengecup “Jenjang-jenjang tangga yang tinggi” (kiasan diplomatik untuk menyebut Sultan dari Dinasti Utsmaniyyah) yang merupakan tempat perlindungan bagi para pencari kebaikan dan tempat kemurahan yang tidak akan kecewa orang yang mendatanginya, maka telah sampai kepada “Pendengaran yang mulia dan Perasaan yang penuh kasih sayang”(kiasan diplomatik) bahwa sesungguhnya kami seluruh penduduk Negeri Aceh, bahkan seluruh penduduk Pulau Sumatera tergolong ke dalam rakyat Daulah ‘Aliyyah Utsmaniyyah, dari generasi ke generasi semenjak Tuan kami Al-Marhum Sultan Salim Khan anak Al-Marhum Tuan kami Sultan Sulaiman Khan anak Al-Marhum Tuan kami Sultan Salim Abul Futuh Khan (Abul Futuh: bapak pembebasan)—semoga terlimpah rahmat dan ridha Allah ke atas mereka semuanya. Dan itu telah tercantum dalam arsip kesultanan.

Pulau itu (Sumatera) adalah pulau yang besar dan terhampar memanjang. Ia meliputi sejumlah negeri. Setiap negeri memiliki seorang wali (gubernur) dari pihak Daulah ‘Aliyyah Utsmaniyyah. Namun setiap wali itu digelar dengan sultan dan raja sesuai cara mereka masing-masing lantaran setiap mereka bebas (merdeka) untuk mengurus dan bertindak terhadap penduduk negeri mereka, serta tidak dapat dihalang seorang pun.

Mereka hidup dalam keadaan stabil sebab Al-Marhum Wazir (menteri) Agung Sinan Basha telah mengakui sultan setiap negeri atas kesultanannya terhadap penghuni negeri itu.

Adalah separoh Kawasan Timur terdiri dari pulau-pulau besar dan kecil. Di antaranya adalah pulau kami, Sumatera, lalu Pulau Borneo, Pulau Sunda yang juga disebutkan dengan Pulau Jawa, dan Pulau Bugis. Setiap pulau terdiri dari berbagai negeri, dan setiap negeri memiliki bandar-bandar di pesisir laut yang asin dan kota-kota yang sangat banyak di daratan.

Lalu, Allah menghendaki segala yang Dia kehendaki.

Telah datang satu golongan Nasrani yang bernama Belanda, dan juga disebut dengan Flemings (?). Mereka memasuki Pulau Sunda dan menetap di dalamnya setelah dengan penuh tipu muslihat dan makar mereka membeli perkenan sultan dengan jumlah tertentu dari penghasilan setiap tahunnya. Setelah mereka memantapkan diri di Sunda barulah kemudian mereka mengurangi hak sultan dalam jumlah yang banyak di setiap tahunnya. Sampai kemudian mereka berhasil menguasai Pulau secara keseluruhan berikut seluruh negerinya pula. Mereka mengangkat sultan-sultan dari pihak mereka. Orang yang bersedia tunduk patuh kepada mereka dalam segala sesuatu, mereka pertahankan di atas tahta kerajaan dengan [aturan] dari pihak mereka. Mereka juga mempermudah orang seperti itu untuk mengendalikan rakyatnya, memberikannya kekuasaan untuk merendahkan serta memperkerjakan rakyat dengan berbagai pekerjaan berat sepanjang hari. Sementara orang yang tidak mau patuh kepada mereka, dibuang ke tempat yang jauh.

Mereka juga memberi kewenangan untuk rakyat melalimi sesamanya sehingga mereka berhasil merendahkan seluruh rakyat pribumi; sebagian rakyat ada yang direkrut untuk menjadi tentara, sebagian yang lain dijadikan kuli pikul, dan lainnya lagi, laki-laki dan wanita, diperkerjakan untuk menanam dan mencabut , dan rakyat dikenakan denda dalam jumlah yang sudah ditentukan.

Rakyat juga dilarang untuk menunaikan haji dan pergi ke dua tanah haram yang mulia. Mereka tidak memberikan izin perjalanan kepada orang-orang yang hendak menunaikan haji sebelum membayar 50.000 riyal Franc. Orang yang tidak membayar, dan pergi haji secara sembunyi-sembunyi, maka pada waktu pulang ia akan dikenakan bayaran berkali-kali lipat dari itu.

Mereka juga melarang para ulama belajar dan mengajarkan ilmu yang mulia. Mereka memperlakukan ulama sebagai manusia yang lebih rendah dari hamba sahaya.

Inilah yang mereka lakukan secara khusus di Pulau Sunda, yang juga disebut dengan Pulau Jawa. Dan mereka menjadikan pusat pemerintahan mereka di Bandar Betawi, tempat Jenderal berkedudukan, sebagai hak mereka yang tidak dapat diganggu gugat sepanjang masa.

Sedangkan di Pulau Borneo mereka mengambil Bandar Pontianak, Banjar dan Sambas. Di Pulau Bugis mereka mengambil Bandar Munkasar. Dan di Pulau Sumatera, mereka mengambil Bandar Palembang. Mereka mengambil Sultan Palembang dan membuangnya. Rakyat Palembang direndahkan dan diperbudak.

Di Pulau Sumatera, mereka juga mengambil Bandar Padang, Bangkahulu, Pariaman dan Natar. Bandar-bandar tersebut memiliki sultan yang mereka panggil Maharaja. Pusat pemerintahan mereka di Pagaruyung. Orang-orang Belanda melakukan tipu muslihat untuk menjatuhkan sultan tersebut dengan cara menyurati dan mengiriminya hadiah hingga mereka berhasil dan terjalin persahabatan di antara mereka diiringi dengan ajakan yang penuh tipu muslihat dan makar. Sampai pengaruh mereka mantap, mereka mengambil sultan tersebut dan membuangnya ke Bandar Betawi.

Mereka membunuh ulama dan melarang para sarjana Islam melakukan aktifitas keilmuan. Anak-anak rakyat disuruh untuk mempelajari buku-buku mereka, dan mereka menggalakkan orang-orang untuk saling mempermalukan. Selebihnya, dipaksa melakukan pekerjaan-pekerjaan berat baik itu laki-laki, perempuan maupun anak-anak, dengan tanpa upah.

Mereka melecehkan kaum wanita secara terang-terangan, dan merendahkan orang-orang Islam, laki-laki maupun perempuan. Yang mereka maui tidak lain adalah agar orang-orang Islam keluar dari agama Islam sekaligus.

Itulah yang mereka lakukan di Minangkabau, dan mereka bersiap untuk menyerang kami di Negeri Aceh namun Allah telah memelihara kami dengan sebab pusaka-pusaka dari berbagai anugerah yang diberikan Al-Marhum Tuan kami Sultan Salim Khan lewat perantaraan Al-Marhum Wazir Sinan Basha—semoga Allah merahmati mereka. Dan kami telah mengambil sikap untuk menjaga dan bersiap untuk menyerang mereka demi menuntut balas atas perlakuan mereka kepada Sultan (Minangkabau) yang mereka buang. Sikap kami tersebut adalah lantaran Sultan itu adalah salah seorang anak paman kami dan antara kami dan ayahnya terhubung kekerabatan oleh karena satu kakek.

Dari itu, wajiblah kami memohon izin dari Daulah ‘Aliyyah ‘Utsmaniyyah sebab kami terhitung di antara rakyat mereka. Maka kami tulis sebuah surat pada tahun 1253 yang kami haturkan ke Astanah ‘Aliyyah yang dibawa oleh Kapten Tun Al-Marikaniy (orang Amerika) dengan harapan ia dapat membawa jawaban berupa izin [yang kami maksud].

Itu dikarenakan para pendahulu kami manakala mereka menghaturkan sebuah surat kepada Daulah ‘Aliyyah, maka mereka akan mendapatkan jawaban. Namun, jawaban yang kami tunggu itu ternyata tidak pernah sampai. Kemudian kami tulis kembali sebuah surat pada tahun 1253 yang dikirim via Kapten Kanvine (?) dari Prancis, dan ternyata juga tidak datang jawaban. Kami kirimkan lagi pada 1261 sepucuk surat via Kapten Estelon (?) dari Prancis, namun tidak juga kami dapati balasan. Padahal, pada setiap kali surat-surat itu dikirimkan telah dipersembahkan pula hadiah sebagaimana yang pantas menurut pemberi hadiah, bukan menurut penerima hadiah—hadiah-hadiah tersebut adalah sebagaimana dirincikan dalam daftar pada sampul surat.

Kemudian, sesungguhnya kami telah mengutus satu delegasi yang terdiri dari kaum kerabat kami dipimpin Muhammad Ghuts membawa sepucuk surat dari kami. Mereka telah kami kukuhkan untuk melakukan perjalanan menuju Astanah ‘Aliyyah untuk mengecup “Jenjang-jenjang tangga yang tinggi” melalui dua tanah haram yang mulia, naik haji dan menziarahi Nabi Shallallahu ‘alaihi wa Sallam, dan kemudian menuju ke Islambul.

Itu pada tahun 1265, dan hingga tanggal hari ini, belum sampai kepada kami apapun pemberitahuan dan kabar. Kami tidak tahu tentang mereka apakah telah sampai atau belum. Maka kami tulis surat ini dan kami kirim lewat sebuah kapal asap ke Makkah yang mulia dengan harapan sampai ke Astanah ‘Aliyyah supaya Tuan yang mulia dapat memaklumi apa saja yang telah terjadi dengan kaum Muslimin akibat perbuatan golongan Nasrani Belanda itu.

Maka dari itu, yang diharapkan dari sumber kasih sayang Tuan yang berbahagia adalah menganugrahi kami sebuah titah kesultanan yang dapat menyatukan seluruh para pembesar rakyat kami dari kaum Muslimin supaya suara mereka bersatu padu dan bulat untuk menegakkan jihad di jalan Allah dan mengusir kaum kafir Nasrani itu dari negeri-negeri kaum Muslimin. Sebab, jika kami tidak mengusir mereka dari negeri-negeri kaum Muslim, kami kuatir seluruh penghuni pulau akan murtad dan keluar dari agama Islam sekaligus—kita berlindung kepada Allah Ta’ala atas yang demikian, dan semoga Allah tidak menakdirkan hal itu. Maka hendaklah Tuan mengirimkan kepada kami titah itu.

Untuk jawaban surat ini dapat disampaikan kepada kerabat kami Muhammad Ghauts atau kepada hadarat Basha Wali (gubernur) Makkah yang mulia, dan dari dia nanti disampaikan kepada yang mulia Syaikh Isma’il bin ‘Abdullah Al-Khalidiy. Dia nanti yang akan mengirimkan kepada kami dengan caranya sendiri, Insya Allah.

Allah, Allah, inilah tujuan yang paling kami harapkan dari Sumber kasih sayang Yang Berbahagia Daulah ‘Aliyyah Utsmaniyyah Sultan Abdul Majid sekalipun kami telah berlaku tidak sopan kepadanya.

Inilah saja, dan kami memanjatkan doa kepada Allah Yang Maha Mulia, Maha Pemurah lagi Maha Pengasih, seraya berwasilah kepada-Nya dengan Nabi-Nya, Penghulu kita Muhammad yang penyayang dan pengasih, semoga Allah memanjangkan umur Sultan kami yang adalah seagung-agung raja baik kedudukan maupun kemampuannya, Sultan yang paling dibanggakan baik keturunan maupun masanya, Pengawal kedua tanah haram, Pendukung syari’at Penghulu dua alam yang tak disangsikan, Tuan kami Sultan anak Sultan anak Sultan, Tuan kami Sultan ‘Abdul Majid Khan anak Al-Marhum Tuan kami Sultan ‘Abdul Hamid Khan.

Ya Allah dukunglah ia dan berikanlah kemenangan kepadanya, dan kibarkanlah panji-panjinya dengan angin kemenangan. Perkenankanlah Ya Allah dengan kehormatan Nabi yang terpercaya—semoga Allah menyampaikan shalawat dan salam ke atas beliau, keluarga dan para sahabat beliau sekalian. Ditulis pada 13 Jumadil Awal tahun 1266 (27 Maret 1850).

Cap/stempel Sultan 'Alauddin Manshur Syah yang dibubuhi pada surat yang ditujukan kepada Sultan 'Abdul Majid Khan, khalifah Turki Usmani di Istanbul.

Tanda tangan Sultan 'Alauddin Manshur Syah menggunakan Khath Tughra.

Biarlah patik yang mengirim jawab surat Tuanku sekalipun bukan jawab yang Tuanku nanti, dan patik bukanlah siapa-siapa; hanya seorang yang terbuang dari zamannya, telah dihancur-luruhkan pula oleh gundah gulana seorang diri. Mohon ampun beribu ampun kepada Duli Hadarat Tuanku. Patik hendak mengadukan kepada Tuanku hal ihwal Negeri Aceh Bandar Darussalam dengan kata-kata teramat singkat.

Aceh hari ini, Tuanku, sudah terlalu beda rupanya sejak Tuanku meninggalkannya menghadap Rabbul ‘Alamin. Andaikata Tuanku dapat bangkit kembali dan datang kemari, sungguh Tuanku tidak mengenalnya lagi. Kami, hari ini, sudah bukan lagi bangsa yang disebut-sebut dengan penuh penghormatan dan i’tiraf bil jamil (pengakuan atas keindahan budi). Kami telah jatuh. Berkali jatuh, dan kini berada di dasar jurang yang dalam.

Terakhir kali kami bangkit untuk berdiri tegak namun kemudian kami jatuh pula lagi, dan kini tiada apa-apa lagi yang dapat Tuanku banggakan dari kami. Kami telah mengubah negeri yang pernah Tuanku pegang perintahnya di bawah petunjuk Allah Ta’ala dan Rasul-Nya. Kami telah melupakan Tuanku. Kami juga tidak lagi mencari jejak-jejak yang Tuanku dan para pendahulu Tuanku tinggalkan. Bagi kami itu sudah tidak penting lagi. Itu sekadar masa lalu, dalam anggapan kami. Hanya lembaran-lembaran usang yang tidak perlu dibuka lagi, dalam pandangan kami. Karena, sesungguhnya tidak penting lagi bagi kami perjalanan hidup bangsa ini. Tidak penting lagi bagi kami masa depan bangsa ini. Dan kami telah membelakangi semua penderitaan dan pengorbanan yang telah ditanggung oleh seluruh anak bangsa di masa-masa yang telah lewat.

Tuanku! Hari ini, kami hanya kerumunan belalang di dalam ladang. Kerja kami hanya menghabiskan seluruh isi ladang: daun, buah, batang, apa saja, sampai tak tersisa sehelai rumput pun sebelum kami mati. Yang penting bagi kami adalah bagaimana hidup kami ini menyenangkan bagi kami. Menyenangkan dengan berbagai cara yang menyenangkan. Yang penting, menyenangkan! Itulah saja yang kami cari. Atau paling tidak, kami ingin tenang dengan hidup kami. Tenang dalam kebodohan kami. Tenang dalam segala perkara dunia dan akhirat kami dalam kendali orang lain. Tenang dalam kehilangan perspektif. Pokoknya, tenang. Perihal negeri Tuanku, bukanlah urusan kami. Tuanku telah lama pergi.

Mohon ampun beribu ampun, itulah saja yang dapat patik sampaikan kepada Tuanku. Dan patik tahu, andaikata Tuanku dapat melihatnya sungguh tidak terperi pedih hati Tuanku. Mohon ampun beribu ampun, apalah yang hendak dikatakan lagi !

ชุมชนชาวปาตานีในเกาะสุลาเวซี ประเทศอินโดเนเซีย

โดย นิอับดุลรากิ๊บ บินนิฮัสซัน

การเดินทางโดยเครื่องบินจากกรุงกัวลาลัมเปอร์ มาเลเซีย ไปยังเมืองอุยุงปันดัง หรือในอีกชื่อหนึ่งว่าเมืองมากัสซาร์ ซึ่งเป็นเมืองเอกของจังหวัดสุลาเวซีใต้ บนเกาะสุลาเวซี ประเทศอินโดเนเซีย ต้องใช้เวลาถึง 4 ชั่วโมง นับว่าเป็นการเดินทางที่มีระยะทางค่อนข้างไกลพอสมควร  เป้าหมายในการเดินทางไปยังเกาะสุลาเวซีนอกจากเข้าร่วมการสัมมนาแล้ว ยังมีเป้าหมายเพื่อเยี่ยมชุมชนชาวปาตานี ที่ในอดีตเดินทางโดยเรือจากดินแดนปาตานีไปยังเกาะสุลาเวซี ซึ่งในการเดินทางในอดีตนั้น คงจะต้องใช้เวลานานพอควร ขนาดเดินทางโดยเครื่องบินจากกรุงกัวลาลัมเปอร์ยังต้องใช้เวลา 4 ชั่วโมง ถ้านับจากปาตานี หรือจังหวัดชายแดนภาคใต้ในปัจจุบัน ก็ยิ่งต้องใช้เวลามากกว่านั้นอีก

สำหรับเรื่องราวการเดินทางของชาวปาตานีไปยังเกาะสุลาเวซีนั้น ครั้งแรกผู้เขียนได้รับรู้จากบทความที่เขียนขึ้นโดย คุณอับดุลลอฮ  ลออแมน นักประวัติศาสตร์ท้องถิ่นชาวจังหวัดชายแดนภาคใต้ และหลังจากนั้นได้พบปะผู้คนที่มีเชื้อสายปาตานีจากเกาะสุลาเวซี เช่น นายซัฟรุลลอฮ ซันเร นักเขียนชาวอินโดเนเซีย ที่มักเดินทางไปมาระหว่างเมืองอุยุงปันดังกับกรุงกัวลาลัมเปอร์ เขาได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการตั้งถิ่นฐานของชาวปาตานีในเกาะสุลาเวซี  รวมทั้งนักเขียนรางวัลศิลปินแห่งชาติของมาเลเซีย คือคุณ อาเรนา วาตี ที่เกิดบนเกาะสุลาเวซี แต่มาใช้ชีวิตในประเทศมาเลเซีย ก็ได้ให้ความรู้เกี่ยวกับการมีอยู่ของชาวปาตานีบนเกาะสุลาเวซี และที่สำคัญที่สุด คือการได้พบดร. มุคลิส ฮัดราวี นักวิชาการจากมหาวิทยาลัยฮาซานุดดิน เมืองอุยุงปันดัง เกาะสุลาเวซี ซึ่งเป็นผู้ที่สนใจเกี่ยวกับการตั้งถิ่นฐานของชาวปาตานีบนเกาะสุลาเวซี

จากหลักฐานถึงการอพยพของชาวปาตานีไปยังเกาะสุลาเวซี โดยในอดีตไปตั้งถิ่นฐานในอาณาจักรโกวา (Gowa) นั้นกล่าวกันว่า ในอดีตการค้าขายระหว่างปาตานีกับเมืองต่างๆที่ตั้งอยู่ในภูมิภาคมลายู หรือ นูซันตารา (Nusantara) มีมาเป็นเวลายาวนาน และยิ่งปาตานีเองในอดีตเคยเป็นเมืองท่าที่สำคัญในภูมิภาคนี้ มีหลักฐานว่า เรือสินค้าจากปาตานีไปทำการค้าระหว่างปาตานีกับเกาะสุลาเวซีมาเป็นเวลานานแล้ว  หลักฐานจากทางเกาะสุลาเวซีได้บรรยายถึงการอพยพของชาวปาตานีว่า ในปี 1602-1632 ในช่วงที่มีสงครามระหว่างสยามกับปาตานีนั้น ชาวปาตานีภายใต้การนำของดาโต๊ะมหาราชาเลลา พร้อมเรือนับหลายสิบลำไปอพยพไปตั้งถิ่นฐานในเกาะสุลาเวซี  ในการอพยพของดาโต๊ะมหาราชาเลลาในครั้งนั้น คณะชาวปาตนีได้นำธงปาตานีที่ชื่อว่าธง Buluh Perindu ไปด้วย   

ที่เมืองโกวา(Gowa) ทางดาโต๊ะมหาราชาเลลาและชาวปาตานีได้ขออนุญาตตั้งถิ่นฐานในเมืองดังกล่าว ทางกษัตริย์เมืองโกวาที่ชื่อว่า กษัตริอีมางารางี ดาเอง มารับเบีย ก็ยินดีให้ชาวปาตานีดังกล่าวตั้งถิ่นฐานในเมืองโกวา พร้อมแต่งตั้ง  ดาโต๊ะมหาราชาเลลา หัวหน้าชาวปาตานีให้เป็นผู้นำของชุมชนชาวมลายูดังกล่าว  นี้เป็นข้อมูลแรกที่ได้กล่าวถึงการอพยพของชาวปาตานีไปยังเมืองโกวา (Gowa) ซึ่งปัจจุบันตั้งอยู่ในจังหวัดสุลาเวซีใต้
หลายต่อหลายครั้งที่ได้พบกับนักวิชาการชาวเมืองอุยุงปันดัง ก็มักกล่าวถึงการเข้ามาตั้งถิ่นฐานของชาวปาตานีในเมืองอุยุงปันดัง แต่ที่น่าสนใจที่สุดคือ ดร. มุคลิส ฮัดราวี นักวิชาการจากมหาวิทยาลัยฮาซานุดดิน เมืองอุยุงปันดัง ซึ่งเป็นผู้ที่สนใจถึงการตั้งของชาวปาตานีบนเกาะสุลาเวซี

ดร. มุคลิส  ฮัดราวี ได้กล่าวถึงการอพยพมาตั้งถิ่นฐานของปาตานี ในอีกมุมมองหนึ่ง เขากล่าวว่าจากเอกสารหลักฐานของชาวบูกิส-มากัสซาร์ ได้บันทึกถึงการอพยพเข้ามาของชาวปาตานีบนเกาะสุลาเวซี โดยเขากล่าวว่า มีหลักฐานว่า ชาวปาตานีอพยะไปยังเกาะสุลาเวซี 2 ระลอกด้วยกัน ส่วนที่มีการกล่าวถึงการอพยพไปยังเกาะสุลาเวซีของดาโต๊ะมหาราชาเลลาและคณะชาวปาตานีนั้น เขากล่าวว่านั้นคือเป็นการอพยพในระลอกที่ 2 

เขาได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่าการอพยพครั้งแรกของชาวปาตานีไปยังเกาะสุลาเวซีนั้น เกิดขึ้นเมื่อปี 1512  นั้นคือการอพยพของชาวปาตานีภายใต้การนำของดาโต๊ะเลียง อับดุลกาเดร์ (Datuk Liang bdul Kadir )และภรรยาของดาโต๊ะเลียงที่มีชื่อว่าตวนฟาตีมะห์(Tuan Fatimah)  ในเอกสารหลักฐานกล่าวว่าดาโต๊ะเลียง เดินทางมาจากจัมบู (อำเภอยะหริ่ง จังหวัดปัตตานีในปัจจุบัน) โดยมาตั้งถิ่นฐานเป็นชุมชนใช้ชื่อว่าชุมชนปาตานี ปัจจุบันยังมีหลักฐานสุสานของดาโต๊ะเลียงแสดงถึงการมีส่วนตนของดาโต๊ะเลียง ส่วนการอพยพของดาโต๊ะมหาราชาเลลาพร้อมชาวปาตานีนั้นเป็นการอพยพในระลอกที่ 2  แต่ก็ได้ไปตั้งถิ่นฐานในชุมชนชาวปาตานีที่เดินทางมาในระลอกแรกเช่นกัน ในข้อมูลที่ ดร. มุคลิส ฮัดราวี ค้นพบยังได้กล่าวถึงการอพยพของดาโต๊ะมหาราชาเลลาว่า เขาได้เดินทางไปยังเกาะสุลาเวซีพร้อมกับภรรยาที่ชื่อว่า ปุตรีนิลามเกอสุมะห์  

นอกจากนั้นในกลุ่มของดาโต๊ะมหาราชาเลลายังมีขุนนางปาตานีที่ชื่อว่า ดาโต๊ะปาดุการาชา (Datuk Paduka Raja) พร้อมภรรยาที่ชื่อว่า ปุตรีเสนาปาตี (Putri Senapati)  การอพยพระลอกที่ 2 นี้แหละ เมื่อมาตั้งถิ่นฐานในชุมชนที่ชาวปาตานีระลอกที่ 1 มาอยู่ ซึ่งขณะนั้นใช้ชื่อชุมชนว่า ชุมชนซาลาโย (Salajo) จึงได้มีการเปลี่ยนชื่อชุมชนจากเดิมที่ชื่อว่า ชุมชนซาลาโย มาเป็นชุมชนปาตานี จนถึงปัจจุบัน  

ด้วยชุมชนชาวมลายูที่อพยพมาตั้งถิ่นฐานในเกาะสุลาเวซี มีทั้งที่เป็นชาวปาตานี ชาวมลายูอื่นๆ รวมทั้งที่เป็นชาวมีนังกาเบา  จึงเกิดการแต่งงานระหว่างชาวมลายูปาตานีกับชาวมีนังกาเบา  โดยเกิดขึ้นในรุ่นที่ 2 ของกลุ่มดาโต๊ะมหาราชาเลลา นั้นคือ ตวนอามีนะห์ (Tuan Aminah) บุตรสาวของดาโต๊ะมหาราชาเลลา  กับตวนราชาปุตรา ดาโต๊ะมะห์โกตา  (Tuan Rajja Putra Datuk Makotta) จากชุมชนชาวมีนังกาเบา สำหรับชาวมลายูในรุ่นที่ 3 จะใช้คำว่า เจ๊ะ/อึนเจ๊ะ (Enchek) นำหน้าชื่อ  และชาวมลายูรุ่นที่ 3 ของชุมชนมลายูนี้เมื่อได้แต่งงานกับชาวบาโย (Bajo) เมื่อได้ลูกหลานจะใช้คำว่า กาเร (Kare)นำหน้าชื่อ

    ปัจจุบันชุมชนปาตานีนับว่าเป็นชุมชนที่ค่อนข้างจะใหญ่ ตั้งอยู่ในตำบลมัปปากาซุงฆู (Mappakasunggu) อำเภอตากาลาร์  ในปี 2009 ชุมชนปาตานี ถูกแยกออกเป็น 3 ชุมชน  ชุมชนในที่นี้หมายถึง หน่วยการปกครองของอินโดเนเซียที่ใช้ชื่อว่า Desa ซึ่งมีสถานะเล็กกว่าระดับตำบล แต่ใหญ่กว่าระดับหมู่บ้าน นั้นคือหลายๆหมู่บ้านรวมกันเรียกว่า Desa  ชุมชนปาตานีประกอบด้วย 4 หมู่บ้าน คือหมู่บ้านบนโตมาไน ( Bontomanai) หมู่บ้านมางูลับเบ (Mangulabbe) หมู่บ้านปาตานี และหมู่บ้านปัตเตเกรัง(Pattekerang) 
           คิดว่าน่าจะถึงเวลาแล้วที่ชาวจังหวัดชายแดนภาคใต้จะฟื้นความสัมพันธ์ขึ้นมากับลูกหลานชาวปาตานี ซึ่งการสานความสัมพันธ์นี้ก็อาจเป็นอีกวิธีหนึ่งของการเปิดประตูสินค้าจากจังหวัดชายแดนภาคใต้ไปยังเกาะสุลาเวซี โดยเฉพาะจังหวัดสุลาเวซีใต้ที่มีประชากรถึง 8 ล้านคน
  

ร่วมงานครบรอบ 185 ปีของเมืองบาตัม อินโดเนเซีย

โดย นิอับดุลรากิ๊บ บินนิฮัสซัน

เมื่อวันที่ 18 ธันวาคม 2014 เป็นครบรอบการจัดตั้งการปกครองเมืองบาตัม จังหวัดหมู่เกาะเรียว ประเทศอินโดเนเซีย จากการที่ได้รู้จักเป็นการส่วนตัวกับผู้บริหารเมืองบาตัม ครั้งในการพบปะกันกับผู้บริหารเมืองบาตัมในประเทศมาเลเซีย ทางเขาได้แจ้งว่าทางเมืองบาตัมจะมีงานครบรอบ 185 ปีในเดือนธันวาคม และขอให้ผู้เขียนประสานไปทางผู้อำนวยการฝ่ายวัฒนธรรมของเมืองบาตัม ซึ่งก็เป็นเพื่อนผู้เขียนอีกคน ดังนั้นจึงได้ประสานไป และได้รับหนังสือเชิญให้ไปแสดงศิลปวัฒนธรรมจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่นั่น  เมื่อได้รับหนังสือเชิญแล้ว  ทางทีมการแสดงของศูนย์นูซันตาราศึกษา (Nusantara Studies Center) หรืออีกแง่หนึ่งก็คือหน่วยงานคู่ขนานที่ทำหน้าที่ในการประสานงานภายนอกของแผนกวิชามลายูศึกษา ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี ก็ได้รวมตัวกันอีกครั้งในนามของ“คณะการแสดงศรีปาตานี มอ.” หรือ “Kumpulan Seri Patani PSU” ซึ่งกลุ่มการแสดงที่ใช้ชื่อนี้ได้เคยฝากชื่อเสียงมาแล้วครั้งหนึ่งที่ประเทศสิงคโปร์ ในงานศิลปะการแสดงภูมิภาคมลายูครั้งที่ 4 หรือ Tarian Serumpun ke IV เมื่อสองสามปีที่ผ่านมา

การจัดงานครบรอบของเมืองบาตัม จะมีการจัดขึ้นทุกปีที่เมืองบาตัม โดยงานจะแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คืองานมอบรางวัลบุคคลดีเด่นที่สร้างผลงานให้กับเมืองบาตัมในหลากหลายสาขา เช่น รางวัลสาขานักธุรกิจดีเด่น รางวัลสาขานักพัฒนาดีเด่น รางวัลสาขานักการศึกษาดีเด่น รางวัลอีกหลากหลายสาขา โดยงานการมอบรางวัลดีเด่นนี้ จะใช้ชื่องานว่า Anugerah Batam Madani  ส่วนใหญ่จะจัดขึ้นที่โรงแรมมีระดับในเมืองบาตัม เป็นการจัดงานพร้อมๆกับงานศิลปะการแสดงของชาวมลายูที่ใช้ชื่อว่า งานศิลปะการแสดงมลายู หรือ Kenduri Seni Melayu ซึ่งจะเป็นการรวมศิลปะการแสดงของชาวมลายูจากหลากหลายประเทศ เช่น จังหวัดต่างๆของประเทศอินโดเนเซีย รัฐต่างๆของมาเลเซีย สิงคโปร์ บรูไน และรวมทั้งจากจังหวัดชายแดนภาคใต้ 

สำหรับปีก่อนๆทางศูนย์นูซันตาราศึกษา (Nusantara Studies Center)ไม่อาจส่งคณะการแสดงได้  ด้วยมีปัญหาในหนังสือเดินทางของคณะการแสดง หรือรวมทั้งอยู่ในช่วงของการสอบปลายภาค แต่สำหรับปีนี้อาจารย์เชาวน์เลิศน์  ล้อมลิ้ม  รองคณบดีฝ่ายกิจการนักศึกษาและศิษย์เก่าสัมพันธ์ ได้แนะนำให้คณะนักศึกษาสาขาวิชาเอกมลายูศึกษาทำหนังสือขอผ่อนผันการสอบปลายภาคจากคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ และได้รับการอนุมัติจากคณบดีคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ จนทำให้คณะการแสดงของนักศึกษาสาขาวิชาเอกมลายูศึกษาชุดนี้สามารถเดินทางไปแสดงศิลปะการแสดงของจังหวัดชายแดนภาคใต้ในเมืองบาตัม จังหวัดหมู่เกาะเรียว ประเทศอินโดเนเซีย  

ในการแสดงของคณะนักศึกษาสาขาวิชาเอกมลายูศึกษาในครั้งนี้ที่ใช้ชื่อว่า “คณะการแสดงศรีปาตานี มอ.” หรือ “Kumpulan Seri Patani PSU” จากการปรึกษากันกับนักศึกษา ถ้าเราใช้ศิลปะการแสดงที่มีการเล่นประจำอยู่ในจังหวัดชายแดนภาคใต้ เช่น การรำซาปิน การรำพัด หรือ ตารีกีปัส ย่อมไม่อาจที่จะสู้กับชาวมลายูที่อยู่ประเทศมาเลเซีย สิงคโปร์ หรือบรูไนได้ ครั้งหนึ่งผู้เขียนได้เห็นการแสดงของคณะนักศึกษามหาวิทยาลัยเทคโนโลยีมาราในกรุงกัวลาลัมเปอร์ จึ่งนำความคิดดังกล่าวมาประยุกต์ใช้กับการแสดงของคณะนักศึกษาสาขาวิชาเอกมลายูศึกษาในครั้งนี้ นั้นคือให้มีการรวมทำนองดนตรีทุกส่วนของจังหวัดชายแดนภาคใต้เข้าด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็นเสียงดนตรีซีละ (ซีลัต) เสียงดนตรีมะโหย่ง  เสียงดนตรีดีเกร์บารัต (ดีเกร์ฮูลู) เสียงดนตรีการละเล่นปุตรี เข้าด้วยเป็นเพลงเดียวกัน แล้วให้นักศึกษาคิดท่ารำกันเองให้เข้ากับเสียงดนตรีดังกล่าว และคิดท่ารำประกอบเพลง “ภาคใต้บ้านเรา” ของวงดนตรีแฮมเมอร์ ซึ่งมีเนื้อเพลงเป็นภาษาไทยและภาษามลายูถิ่นปาตานี

การแสดงของคณะนักศึกษาสาขาวิชาเอกมลายูศึกษาได้รับความสนใจจากผู้ชมเป็นอันมาก โดยเฉพาะตอนที่มีการรำประกอบเพลง “ภาคใต้บ้านเรา” ปรากฏว่าได้รับเสียงเรียกร้องจากข้างๆเวทีว่าให้ร้องอีกครั้ง ก่อนเริ่มงานการแสดงตัวแทนของแต่ละประเทศจะได้รับหนังสือเรื่อง Sejarah Melayu (ประวัติศาสตร์มลายู) ซึ่งดร. อาหมัด ดะห์ลัน ( Dr.  Ahmad Dahlan) ผู้บริหารเมืองบาตัมเป็นผู้เขียนเอง และสามารถนำไปใช้ในการเรียนการสอนสำหรับแผนกวิชามลายูศึกษาต่อไป และภายหลังจากเสร็จงานการแสดง ในวันถัดมาทางผู้รับผิดชอบงานครั้งนี้ คือคุณแซมซัน รำบะห์ ปาเซร์ (Samson Rambah Pasir) ผู้อำนวยการฝ่ายวัฒนธรรมของเมืองบาตัม ซึ่งก็เป็นเพื่อนผู้เขียน ได้จัด City Tour ให้กับคณะการแสดงของนักศึกษาสาขาเอกวิชามลายูศึกษาได้รู้จักเมืองบาตัมมากขึ้น ทางคณะการแสดงจากบางรัฐของมาเลเซียรู้สึกงงว่า ทำไมพวกเขาจึงไม่มี City Tour เหมือนกับคณะการแสดงจากประเทศไทย ซึ่งผู้เขียนเห็นว่าการจัด City Tour ในครั้งนี้ถือว่าเป็นสิ่งที่คุ้มค่าที่สุดสำหรับคณะนักศึกษาสาขาเอกวิชามลายูศึกษา การเดินทางไปเมืองบาตัมครั้งนี้ ยังได้สัมผัสประเทศมาเลเซียและสิงคโปร์ ดังนั้นจึงขอกล่าวถึงเมืองบาตัม ซึ่งจะเป็นเกร็ดความรู้ต่อไป

เมืองบาตัมนี้อาจเรียกได้ว่าเป็นสิงคโปร์แห่งที่สองก็ว่าได้ เพราะโรงงานอุตสาหกรรม ธุรกิจการค้า ของชาวสิงคโปร์เข้ามาลงทุนยังเมืองบาตัมจำนวนมาก จนเมืองบาตัมกลายเป็นเมืองที่มีความเจริญก้าวหน้า มีความสำคัญแห่งหนึ่งของประเทศอินโดเนเซีย  ที่เมืองบาตัม นอกจากเงินอินโดเนเซียแล้ว เงินสิงคโปร์และเงินมาเลเซียก็สามารถใช้ได้อีกเช่นกัน ดร. อาหมัด ดะห์ลัน ( Dr.  Ahmad Dahlan) ผู้บริหารเมืองบาตัมกล่าวว่าเมืองนี้เป็นเมืองอุตสาหกรรม ด้วยเมืองนี้อยู่ใกล้กับประเทศสิงคโปร์และประเทศมาเลเซีย และเมืองนี้อยู่ในแผนการพัฒนาตามโครงการพัฒนาซีโยรี (Sijori) หรือชื่อเต็มว่า Indonesia-Malaysia-Singapore Growth Triangle (IMS-GT) โดย Si ย่อมาจาก Singapore  ส่วน Jo ย่อมาจาก Johor และ Ri ย่อมาจาก Riau 

เกาะบาตัมเป็นเกาะที่มีความเจริญที่รวดเร็วมาก ชนพื้นเมืองของเกาะบาตัมประกอบด้วยชนชาวมลายู ชาวมีนังกาเบา ชาวบาตัก ชาวชวา นอกจากนั้นยังมีชาวจีนอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก เป็นชาวจีนที่พูดภาษาจีนแตจิ๋ว และภาษาจีนฮกเกี้ยน ในช่วงต้นปีทศวรรษที่ 1970 นั้นบนเกาะบาตัมมีอยู่อาศัยอยู่เพียงประมาณ 6 พันคนเท่านั้น จนในปัจจุบันจากการสำรวจล่าสุดปรากฎว่าประชากรเกาะบาตัมมีทั้งหมด 1,238,532 คน

สำหรับเกาะบาตัมนั้นเป็นเกาะที่โชคดีเกาะหนึ่ง ด้วยมีที่ตั้งใกล้กับประเทศสิงคโปร์แประเทศมาเลเซีย ทำให้ชาวเกาะบาตัมสามารถชมโทรทัศน์ทั้งจากสถานีโทรทัศน์ของประเทศอินโดเนเซีย ประเทศสิงคโปร์ และประเทศมาเลเซีย นอกจากนั้นในเกาะบาตัมเองก็มีสถานีโทรทัศน์ท้องถิ่น สถานีวิทยุท้องถิ่น และสิ่งตีพิมพ์ท้องถิ่นที่เป็นของตนเอง

ส่วนสถาบันการศึกษาของเกาะบาตัม การศึกษาในระดับอุดมศึกษาในเกาะบาตัม มีทั้งที่เป็นสถาบันการศึกษาของรัฐและเอกชน บางสถาบันมีการจัดตั้งวิทยาเขตขึ้นในเกาะบาตัม เช่น Universitas Internasional Batam(UIB), Universitas Putera Batam (UPB), Universitas Batam(Uniba), STMIK Putera Batam, STIE Ibnu Sina, STT Bentara Persada และ Universitas Riau Kepulauan (Unrika)

สิ่งที่ประทับใจในความพยายามของเมืองบาตัมในการสร้างแรงจูงใจด้านการท่องเที่ยวคือ การที่เมืองบาตัมในอดีตเคยเป็นที่ตั้งของค่ายอพยพชาวเวียดนาม ดังนั้นแทนที่จะปล่อยอดีตค่ายอพยพแห่งนี้ให้ร้าง ว่างเปล่า แต่กลับฟื้นฟูให้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยว บ้านเก่าของผู้อพยพ ศาสนสถาน สุสานของผู้อพยพยังคงรักษาไว้ บางอาคารถูกจัดให้เป็นพิพิธภัณฑ์แสดงภาพต่างๆของผู้อพยพขณะเรือขึ้นฝั่งที่เกาะบาตัม มีการเก็บเครื่องใช้ต่างๆของผู้อพยพให้นักท่องเที่ยวได้ชม เมื่อกลับมามองบ้านเรา บางสถานที่ บางพื้นที่ก็สมควรที่จะเก็บรักษาไว้ เพราะในอนาคตสถานที่นั้นๆ พื้นที่นั้นๆ ก็จะกลายเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์บ้านเรา

Institut Agama Islam Negeri Sultan Thaha Saifuddin, Provinsi Jambi, Indonesia.

Oleh Nik Abdul Rakib Bin Nik Hassan

Saya 2-3 kali melawat ke Provinsi Jambi, tetapi hanya satu kali agak nasib baik. Kerana di undang oleh pihak pihak Institut Agama Islam Negeri (IAIN) Sultan Thaha Saifuddin untuk memberi ceramah tentang Dunia Nusantara dari sudut pandangan Nusantara Studies Center. 

Disini saya kemukakan maklumat tentang  Institut Agama Islam Negeri (IAIN) Sultan Thaha Saifuddin yang diambil dari Wikipedia. Inilah isi kandungannya :-

 Institut Agama Islam Negeri (IAIN) Sultan Thaha Saifuddin atau IAIN Sultan Thaha Saifuddin adalah Perguruan Tinggi Islam Negeri di Provinsi Jambi. Rentang waktu tiga tahun pertama , Fakultas Syariah telah mnunjukkan kemanuggalan antara pimpinan dengan masyarakat dan pemerintah daerah serta pemerintah pusat. 

Dengan SK Menteri Agama Nomor: 50 tahun 1963 tanggal 12 mei 1963 dinegerikanlah Fakultas Syari’ah menjadi Fakultas Syari’ah cabang IAIN Syarif Hidayatullah Jakarta, dan kemudian berubah menjadi cabang IAIN Raden Fatah Pelembang. Penegerian ini mendorong para pejabat, ulama, serta pemuka masyarakat, terutama Gubernur KDH Tingkat I Provinsi Jambi saat itu (M.J. Singadekane) untuk memperjuangkan berdirinya IAIN yang mempunyai beberapa Fakultas. Di sisi lain, sejak tanggal 11 juli 1965 Yayasan Perguruan Tinggi Ma’arif telah memiliki Fakultas Tarbiyah dan Ushuluddin di kota jambi dan dan sementara di sungai penuh – kerinci telah berdiri pula Fakultas Syari’ah Muhammadiyah pada bulan maret 1964, atas dasar motivasi diatas maka untuk memenuhi keinginan para pejabat, masyarakat, ulama dan pemerintah Daerah tingkat I Provinsi Jambi tersebut, akhirnya Fakultas Tarbiyah dan Ushuluddin yang ada di Ma’arif dan Fakultas yang ada dilingkungan IAIN Jambi , usulan itu dilakukan karena berdasarkan ketetapan MPR RI nomor 11 tahun 1960 dan peraturan menteri agama nomor 5 tahun 1963, 

bahwa untuk syarat didirikannya suatu IAIN minimal harus memilki 3 (tiga) Fakultas. Pada tanggal 30 September 1965 dengan surat keputusan Gubernur Jambi nomor: 18 tahun 1965 terbentuklah panitia persiapan Pembukaan IAIN Jambi yang di setujui oleh Menteri Agama dengahn surat keputusan Nomor: 83 tahun 1965 tanggal 22 November 1965. Setelah melalui proses perjalanandan perjuangan panjang yang dilakukan panitia persiapan pembukaan IAIN jambi tersebut maka Menteri Agama RI akhirnya menyetujui berdirinya IAIN Provinsi Jambi dengan surat keputusan Nomor : 84 tahun 1967 tanggal 27 juli 1967. 

Berbekal Surat Keputusan Menteri Agama tersebut, pada tanggal 8 september 1967 sekaligus bertepatan dengan tanggal 3 jumadil akhir 1387 Hijriah deresmikanlah IAIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi oleh Menteri Agama RI, Prof. K.H. Saifuddin Zuhri, dengan komposisi personalia sebagai berikut :

H.A. Manaf (Gubernur KDH Tingkat I Jambi) (Rektor)

H.A. Manaf (1967 – 1971) (Almarhum)

FAKULTAS DAN PROGRAM PASCASARJANA

Penyusunan dan perumusan konsep kebijaksanaan dan perencanaan program fakultas untuk mencapai tujuan dan mewujudkan visi fakultas

Dekan dan Pembantu Dekan

Jurusan merupakan pelaksana akademik pada fakultas yang melaksanakan pendidikan akademik dan/atau profesional dalam sebagian atau satu cabang ilmu pengetahuan agama Islam, dan ilmu-ilmu yang terkait.

Ahwal Syakhsiah (AS), dengan gelar alumni: SHI

Pendidikan Agama Islam (PAI), dengan gelar alumni: S.Pd.I

Aqidah Filsafat (AF) dengan gelar alumni:S.Fil.I;

Sejarah dan peradaban Islam (SPI), dengan gelar alumni: S.Hum

Manajemen Pendidikan Islam (MPI), dengan gelar alumni: M.Pd.I

Sejarah

Lahirnya Institut Agama Islam Negeri Sulthan Thaha Saifuddin Jambi tidak terlepas dari perkembangan agama islam, juga lembaga pendidikan islam yang ada di provinsi jambi. Didorong oleh hasrat masyarakat dan ulama pada masa itu, setelah memperhatikan banyaknya lembaga yang mengeluarkan siswa madrasah/sekolah agama tingkat atas di jambi sementara belum ada pendidikan tinggi yang dapat menampung tamatan tersebut, 

maka diadakan kongres ulama jambi pada tahun 1957 yang berhasil melahirkan suatu keputusan bahwa di jambi sudah saatnya didirikan perguruan tinggi, pada tanggal 29 september 1960 didirikan Fakultas Syar’ah perguruan tinggi agama islam al-hikmah dibawah naungan yayasan pendidikan islam(YPI) Jambi.

H. MO. Bafadhal (Dekan Fakultas Syari’ah)

Drs. H. Z Azuan (Dekan Fakultas Tarbiyah)

K.H. A. Qadir Ibrahim (Dekan Fakultas Ushuluddin)

A.R. Dayah (Dekan Fakultas Syariah kerinci)

Pimpinan[sunting | sunting sumber]

Tercatat dalam sejarah, sejak berdiri dan berkembangnya IAIN Sulthan Thaha Saifuddin Jambi telah dipimpin oleh 8 (delapan) orang tokoh-tokoh terkemuka di bidangnya, yaitu :

Drs. H. A. Munir, SA (1971 – 1972) (Almarhum)

Drs. Ruslan Abdul Ghani (1972 – 1976) (Almarhum)

Prof. Syekh H. MO. Bafadhal (1976 – 1986) (Almarhum)

Prof. Dr. H. M. Chatib Quzwain, MA (1986 – 1994) (Almarhum)

Prof. Dr. H. Sulaiman Abdullah (1994 – 1998)

Prof. Dr. H. Asafri Jaya Bakri, MA (1998 – 2006)

Prof. Dr. H. Mukhtar Latif, M.Pd (2006 - 2010)

Prof.Dr.H.Dede Rosyada, MA (2010-2011)

Dr. H. Hadri Hasan,MA (2011-2015)

Fakultas

Fakultas Syariah

Fakultas Tarbiyah

Fakultas Ushuluddin

Fakultas Adab

Program Pascasarjana

Fakultas mempunyai tugas melaksanakan pendidikan dna pengajaran, penelitian dan pengabdian kepada masyarakat dalam sebagian ilmu agama Islam dan Ilmu-ilmu lain yang terkait untuk program akademik dan program profesional.

Dalam melaksanakan tugas, fakultas menyelenggarakan fungsi:

Pelaksanaan kegiatan pendidikan dan pengajaran ilmu pengetahuan agama Islam dan ilmu-ilmu lain yang terkait

Pelaksanaan penelitian dalam rangka pengembangan ilmu pengetahuan agama Islam dan ilmu-ilmu lain yang terkait

Pelaksanaan pengabdian kepada masyarakat

Pelaksanaan pembinaan kemahasiswaan

Pelaksanaan pembinaan civitas akademika dan hubungan dengan lingkungannya

Pelaksanaan kerjasama dengan perguruan tinggi dan/atau lembaga lain

Pelaksanaan pengendalian dan pengawasan kegiatan fakultas

Penyelenggaraan administrasi fakultas

Pelaksanaan penilaian prestasi dan proses penyelenggaraan kegiata serta penyusunan laporan

Organisasi Fakultas

Fakultas terdiri dari:

Senat Fakultas

Bagian Tata Usaha

Jurusan dan/atau Program Studi

Laboratorium/Studio

Dosen

Jurusan

Jurusan dipimpin oleh seorang ketua jurusan yang dipilih diantara dosen minimal berpangkat lektor kepada atau dipandang memiliki keahlian yang setara dengan lektor kepala dna bertanggungjawab kepada Dekan Fakultas yang membawahinya.

Jurusan mempunyai tugas melaksanakan pendidikan dan pengajaran pada program pendidikan akademik dan/atau professional dalam satu bagian atau satu cabang ilmu agama Islam dan ilmu lain yang terkait.

Dalam melaksanakan tugas tersebut poin 3, jurusan menyelenggarakan fungsi:

Penyusun rencana dan program kerja jurusan Pelaksanaan pendidikan dan pengajaran

Pelaksanaan administrasi

Pelaksanaan penilaian prestasi dan proses penyelenggaraan kegiatan serta penyusun laporan

Fakultas Syariah

Jurusan dan/atau program pada Fakultas Syariah:

Jinayah Siyasah (SY), dengan gelar alumni: SHI

Perbandingan Mashab dan Hukum (PMH), dengan gelar alumni: SHI

Ekonomi Islam (EI), dengan gelar alumni: SEI

Program Akta IV

Fakultas Tarbiyah

Jurusan dan/atau program pada Fakultas Tarbiyah:

Kependidikan Islam (KI), dengan gelar alumni: S.Pd.I

Pendidikan Bahasa Arab (PBA), dengan gelar alumni: S.Pd.I

Tadris, Prodi Matematika, dengan gelar alumni: S.Pd.I

Tadris, Prodi Fisika, dengan gelar alumni: S.Pd.I

Tadris, Prodi Bahasa Inggris, dengan gelar alumni: S.Pd.I

Program Diploma 2 (Dua), dengan gelar alumni: A.Ma

Program Akta IV

Program Ekstensi

Program Kompetensi

Fakultas Ushuluddin

Jurusan dan/atau program pada Fakultas Ushuluddin:

Tafsir Hadist (TH), dengan gelar alumni: S.Pd.I

Dakwah (DW), dengan gelar alumni: S.Sos.I

Ilmu Jurnalistik (IJ), dengan gelar alumni: S.Sos.I

Bimbingan dan Penyuluhan Masyarakat Islam (BPMI), dengan gelar alumni: S.Sos.I

Program Akta IV

Fakultas Adab (Sastra dan Kebudayaan Islam)

Jurusan dan/atau program pada Fakultas Adab (Sastra dan Kebudayaan Islam)

Bahasa dan Sastra Arab (BSA), dengan gelar alumni: S.S

Bahasa dan Sastra Inggris (BSI), dengan gelar alumni: S.S

Ilmu Pemerintahan dan Politik Islam (IPPI), dengan gelar alumni: S.Hum

Program Akta IV

Program Pascasarjana (PPs)

Konsentrasi pada Program Pascasarjana terdiri dari:

Metodologi Pemikiran Hukum Islam (MPHI), dengan gelar alumni: M.H.I

Pemikiran Agama dan Filsafat Islam (PAFI), dengan gelar alumni: M.Fil.I

Pemikiran Ekonomi dan Bisnis Islam (PEBI), dengan gelar alumni: M.E.I

การเมืองการปกครองของบรูไน

โดย นิอับดุลรากิ๊บ ฐินนิฮัสซัน

ประเทศบรูไนดารุสสาลามเป็นประเทศที่มีการปกครองแบบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ (Consfitutional Mornachy ) โดยองค์สุลต่านเป็นผู้นำของประเทศและเป็นผู้นำรัฐบาล  ด้วยการดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี  และรัฐมนตรีว่าการกลาโหม  ได้รับการช่วยเหลือให้คำปรึกษาจากสภาที่ปรึกษา  และคณะรัฐมนตรีประเทศบรูไนไม่มีสภานิติบัญญัติหรือสภาผู้แทนราษฎร  ในปี 2000  ทางองค์สุลต่านได้มีการประชุมเพื่อกำหนดรัฐสภา (Paliament)  ซึ่งไม่เคยมีการจัดตั้งมานับตั้งแต่ปี 1984 ซึ่งเป็นปีที่ได้รับเอกราชจากอังกฤษ  ด้านการป้องกันประเทศนั้น  ทางบรูไนได้มีการทำสนธิสัญญากับอังกฤษ  โดยทางอังกฤษได้ส่งกลุ่มทหารเผ่ากรุข่า (Gurkha ) ซึ่งเป็นชนเผ่าของประเทศเนปาลได้ตั้งฐานอยู่ในประเทศบรูไน ตั้งอยู่ที่ Seria  การป้องกันประเทศของบรูไนนับว่ามีน้อยมากเมื่อเปรียบเทียบกับความร่ำรวยของประเทศ  ประเทศบรูไนเองก็มีส่วนในการอ้างสิทธิเหนือหมู่เกาะ Spratly  ซึ่งมีประเทศมาเลเซีย ,จีน ,ไต้หวัน ,เวียดนาม ,ฟิลิปปินส์ร่วมอ้างสิทธิเหนือหมู่เกาะดังกล่าวด้วย

บรูไนแบ่งการปกครองออกเป็น 4 อำเภอ คือ
1. Belait
    เป็นอำเภอที่ใหญ่ที่สุดของบรูไน  เป็นอำเภอที่อยู่ทางทิศตะวันตกของประเทศบรูไน  มีเมืองเอกชื่อว่า Kuala Belait  เมืองอื่นๆที่มีชื่อเช่น Badas , Kerangan ,Nyatan ,Labi,Lumut , Seria, Sukang และ Talingan  อำเภอนี้มีดินแดนทางทิศเหนือติดทะเลจีนใต้  ทางทิศตะวันออกติดกับอำเภอ Tutang และทางทิศใต้และทิศตะวันตกติดกับประเทศมาเลเซีย

2. Brunei และ Muara  
    เป็นอำเภอที่เล็กที่สุดของประเทศบรูไน  ตั้งอยู่ทางเหนือสุดของประเทศ  มีเมืองเอกชื่อว่า Bandar Seri Begawan ซึ่งเป็นเมืองหลวงของประเทศบรูไนด้วย  เมืองที่สำคัญมีเมือง  Muara อำเภอนี้มีดินแดนทางทิศเหนือติดกับทะเลจีนไต้  ทางทิศตะวันออกติดกับแหลมหรือ อ่าวบรูไน  ทางทิศไต้ติดกับประเทศมาเลเซีย  และทิศตะวันตกติดกับ Tutang และที่อ่าวบรูไนมีเกาะอีกหลายเกาะตั้งอยู่

3. Temburong
    เป็นอำเภอที่ตั้งอยู่ทางตะวันออกสุดของประเทศบรูไน  อำเภอ Temburong  เป็นอำเภอที่ค่อนข้างแปลก  เพราะอำเภอนี้ถูกตัดขาดจากดินแดนของประเทศบรูไนมีเพียงอ่าวบรูไนเท่านั้นเป็นตัวเชื่อมระหว่างอำเภอ Temburong  กับประเทศบรูไน  ส่วนอื่นๆ  ดังนั้นเมื่อประเทศบรูไนจากอำเภอ Temburong  จะเดินทางไปยังอำเภออื่นๆของประเทศบรูไน จึงมีทางเดียวเท่านั้นที่เป็นดินแดนเดียวกัน  นั้นคือการเดินทางทางทะเล โดยผ่านอ่าวบรูไน  ส่วนการเดินทางทางบกนั้นจำเป็นต้องผ่านดินแดนของประเทศมาเลเซียส่วนที่เรียกว่า Limbang  
4. Tutong
     เป็นอำเภอหนึ่งของประเทศบรูไน  มีเมืองเอกชื่อว่า Tutong  ส่วนเมืองที่สำคัญอื่นๆเช่น  Kuala Abang , Lamunin, Melit, Penanjong และTelisai  อำเภอนี้มีเพื้นที่ทางทิศเหนือติดกับทะเลจีนใต้  ทางทิศตะวันออกกับอำเภอBrunei และMuara รวมทั้งประเทศมาเลเซีย  ส่วนทางทิศตะวันตกติดกับอำเภอ Belait

Tan Sri Ismail Hussein : Bapa Pengajian Melayu

Oleh : Nik Abdul Rakib Bin Nik Hassan

Tan Sri Ismail Hussein adalah seorang pendidik yang penulis menganggap sebagai Bapa Pengajian Melayu. Kerana Tan Sri Ismail Hussein adalah guru kepada para guru dan pensyarah bidang Pengajian Melayu. 

Anak didik Tan Sri Ismail Hussein bertaburan di Alam Melayu. Penulis agak kagum dengan konsep Melayunya yang luas dan sasarannya untuk mencari Melayu dan menjaringkan Melayu di seluruh dunia. 

Walaupun pertubuhan SMA atau Sekretariat Melayu Antarabangsa yang ditubuhkan oleh Tan Sri Ismail Hussein agaknya gagal dalam menjalankan gerakan untuk menyatukan Melayu tetapi GAPENA yang pernah dipimpinnya boleh dikatakan berjaya untuk mencari Melayu di seluruh dunia.

Pada 20 Oktober 2014 setelah 15 minit Tan Sri Ismail Hussein meninggal dunia. Penulis telah menerima mesej dari penggerak GAPENA, Sdri Norazimah Abu Bakar, mesejnya berbunyi : 

"MINTA HEBAHKAN...“ INNA LILLAHI WA INNA ILAIHI RAJI’UN “ “Sesungguhnya kita ini semuanya adalah milik Allah dan kepadanya nanti kita akan kembali “.

TAN SRI PROFESOR EMERITUS DATO’ PENDITA (DR) HAJI ISMAIL HUSSEIN DILAHIRKAN DI SUNGAI LIMAU DALAM, YAN, KEDAH PADA 30 JANUARI 1932

TELAH MENGHEMBUSKAN NAFASNYA YANG TERAKHIR SEBENTAR TADI PUKUL 9.36 MALAM 20 OKT 2014 DI UNIVERSITI MALAYA HOSPITAL.

JENAZAH AKAN DISEMPURNA DAN DIKEMBUMIKAN ESOK 21 OKT 2014 PADA JAM 10.00 PAGI DI TANAH PERKUBURAN ISLAM KIARA, KUALA LUMPUR.

Dan merujuk kepada Surat Khabar Sinar Harian Online pada 21 Oktober 2014 berbunyi :
KUALA LUMPUR - Bekas Ketua Satu Gabungan Persatuan Penulis Nasional (Gapena), Tan Sri Ismail Hussein meninggal dunia kira-kira jam 9.36 malam ini di Pusat Perubatan Universiti Malaya, dipercayai akibat sakit tua.

Ismail berusia 82 tahun, meninggalkan seorang isteri, Puan Sri Rugayah Abdul Rashid dan empat anak - dua lelaki dan dua perempuan.

Ketua Satu Gapena, Prof Datuk Dr Abdul Latif Abu Bakar berkata, Ismail merupakan seorang tokoh di bidang kesusasteraan Melayu di negara ini.

"Sepanjang mengenali Allahyarham, beliau merupakan seorang yang lemah lembut dan selalu menghulurkan pertolongan kepada orang lain.

"Manakala dari sudut kepimpinan, beliau adalah seorang pemimpin yang berjaya membawa Gapena sehingga terkenal dalam memperjuangkan bidang kesusasteraan dan budaya Melayu di negara ini," katanya ketika dihubungi Bernama di sini.

Allahyarham yang juga bekas Ketua Jabatan Pengajian Melayu, Universiti Malaya dilahirkan pada 30 Januari 1932 di Kampung Sungai Limau Dalam, Yan, Kedah dan menerajui Gapena bermula 1971 hingga 2013.

Jenazah Allahyarham akan dibawa ke Masjid Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (UIAM) Seksyen 16, Petaling Jaya, 10 pagi ini dan akan dikebumikan di Tanah Perkuburan Islam Bukit Kiara kira-kira 11 pagi.

Ini adalah biodata Tan Sri Ismail Hussein yang terdapat dari laman web "MyKedah.Com" sebuah laman web negeri Kedah negeri kelahiran Tan Sri Ismail Hussein

Tan Sri Dato' Profesor Dr. Ismail b. Hussein dilahirkan di Kampung Simpang Empat, Sungai Limau Dalam, Yan, Kedah pada 30 Januari 1932. Beliau merupakan seorang cendekiawan dan tokoh besar sastera dan budaya Melayu yang tidak jemu-jemu berusaha dan berjuang ke arah mengagungkan sastera dan budaya Melayu malah beliau turut dikenali di peringkat dunia kesusasteraan antarabangsa.

Tan Sri Dato' Profesor Dr. Ismail Hussein menerima pendidikan awal di Sekolah Melayu Sungai Limau Dalam dan selepas perang Dunia Kedua, beliau telah menyambung pelajarannya di Sekolah St. Micheal sebelum berpindah ke Kolej Sultan Abdul Hamid, Alor Star. 

Pada tahun 1955 beliau melangkah kaki ke Universiti Malaya dalam jurusan pengajian Melayu dan dianugerahi Ijazah Sarjana Muda Sastera dengan Kepujian Kelas Pertama pada tahun 1959. Beliau merupakan anak Melayu pertama mendapat Sarjana Muda Pengajian Melayu Kelas Pertama dari Universiti Malaya. Pada tahun 1961, beliau memperolehi Sarjana Sastera dan mendapat Ijazah Doctorandus dari Universiti Leiden, Belanda.

Kerjaya :

Pensyarah Universiti Malaya (1960)
Profesor Kesusasteraan Melayu di Universiti Malaya (1971)
Timbalan Dekan Fakulti Sastera dan Sains Sosial Universiti Malaya
Ketua Jabatan Pengajian Melayu Universiti Malaya (1978 - 1984)
Pengarah Institut Bahasa, Kesusasteraan dan Kebudayaan Melayu, Universiti Kebangsaan Malaysia (1987)
Ketua Satu Gabungan Persatuan Penulis Nasional (GAPENA)
Timbalan Pengerusi Lembaga Pengelola Dewan Bahasa dan Pustaka (1965)
Pengarah Eksekutif Yayasan Sekretariat Melayu Antarabangsa (1996)
Penglibatan Pertubuhan Sosial dan Profesional :

Panel Anugerah Sastera Negara
Ahli Lembaga Majlis Penasihat Kebangsaan berkenaan kebudayaan
Jawatankuasa Penyelarasan Perlaksanaan Bahasa Kebangsaan
Jawatankuasa Penasihat Pusat Manuskrip Melayu Perpustakaan Negara Malaysia dan Yayasan Karyawan.

Hasil tulisan beliau antaranya ialah Kepimpinan dan Kebudayaan (1984), Cita-cita dan Perjuangan (1987), Segugus Pandangan dan Harapan (1988), Inti Perutusan (1988), Antara Dunia Melayu dengan Dunia Indonesia (1988), Antara politik dan Sastera (1989), Indeks Akhbar (1989), 'Statements on Malay Language and Literature' (1989), Tamadun Melayu (1989), Jejak Langkah Ismail Hussein (1993), Pengajian Melayu di Dunia Melayu (1994), Dunia Melayu dan Dunia Indochina (1995) dan Bahasa Melayu di Dunia Melayu (1995). Beliau terus menjadi tempat rujukan di dalam bidang ilmiah dan berjuang menjadi pendeta, pembela dan penggerak bagi golongan penulis tanah air.

  
Walaupun telah lama bersara daripada tugas akademik, beliau masih bergiat cergas di dalam GAPENA. Kejayaan yang ditempa oleh GAPENA di dalam mendaulatkan bahasa, sastera, budaya dan bangsa Melayu memaparkan kejayaan perjuangan dan impian beliau secara peribadi dan kelompoknya hingga ke peringkat antarabangsa. Semangat cintakan seni, sastera dan budaya Melayu yang wujud di dalam diri beliau sejak kecil lagi menyatakan kedudukan beliau dalam pemikiran dan perasaan manusia Melayu begitu istimewa sebagai Bapa Sastera Melayu.

Tan Sri Dato' Profesor Dr. Ismail Hussein telah dianugerahkan Dato' Setia Diraja Kedah (D.S.D.K.) oleh KDYMM Sultan Kedah pada tahun 1980 yang membawa gelaran Dato'. Pada tahun 1984, beliau menerima Ijazah Kehormat Doktor Honoris Causa dari Universitas Indonesia dan gelaran Pendeta pada Simposium Dunia Melayu di Sri Langka pada tahun 1985. Pada tahun 1993, beliau telah dianugerah Darjah Panglima Setia Mahkota (P.S.M) yang membawa gelaran Tan Sri oleh DYMM Seri Paduka Baginda Yang di Pertuan Agong. Pada tahun 1997, beliau telah dianugerahkan Profesor Emeritus daripada Universiti Malaya.