เจดีย์ฮินดูปรีงาปุส เป็นอีกเจดีย์หนึ่งของร่องรอยศาสนาฮินดูในภูมิภาคมลายู

โดย นิอับดุลรากิ๊บ  บินนิฮัสซัน

ในดินแดนภูมิภาคมลายู ก่อนที่จะรับศาสนาอิสลามนั้น ผู้คนบริเวณนี้เคยนับถือศาสนาพุทธ-ฮินดูมาก่อน และร่องรอยของศาสนาสถานพุทธ-ฮินดูยังคงทิ้งร่องรอยบนดินแดนูมิภาคมลายู เราสามารถเหฝ้นได้ชัดเจนบนเกาะสุมาตรา และเกาะชวา ในครั้งนี้ขอแนะนำเจดีย์ฮินดูปรีงาปุส

เจดีย์ฮินดูปรีงาปุสเป็นเจดีย์ฮินดูปในหมู่บ้านปรีงาปุส ตำบลงาดีเรโจ กิ่งอำเภอเตอมังฆุง ตั้งอยู่ห่างจากเมืองเอกของกิ่งอำเภอเตอมังฆุงไปทางตะวันตกเฉียงเหนือสัก 22 กิโลเมตร รูปปั้นศิลปะฮินดูที่เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับเทพเจ้าพระศิวะบ่งชี้ว่าเจดีย์ฮินดูปรีงาปุสเป็นเจดีย์ฮินดูนิกายศิวะ

เจดีย์ฮินดูปรีงาปุสสร้างขึ้นในปี ค.ศ. 772 หรือ ค.ศ. 850 ตามจารึกที่พบใกล้กับเจดีย์ฮินดูระหว่างการบูรณะในปี ค.ศ. 1932 เจดีย์ฮินดูนี้เป็นแบบจำลองของมหาเมรุ ซึ่งเป็นชื่อของภูเขาที่เหล่าเทพเจ้าอาศัยอยู่ หลักฐานนี้ปรากฏให้เห็นจากการตกแต่งด้านหน้าและภาพนูนต่ำแบบฮัปสารา-ฮัปสารีที่แสดงถึงเทพเจ้า

เจดีย์ฮินดูปรีงาปุสเป็นเจดีย์ฮินดูที่มีผังแบบชวาตอนกลาง รูปแบบที่เห็นได้ชัดคือเจดีย์หลักหันหน้าเข้าหาเจดีย์บริวาร ในกรณีของเจดีย์ฮินดูปรีงาปุส เจดีย์ฮินดูปรีงาปุสที่สร้างขึ้นใหม่ (หันหน้าไปทางทิศตะวันออก) คือเจดีย์บริวาร ซึ่งประดิษฐานรูปปั้นวัวนันธิ  ในขณะเดียวกัน รอบๆ เจดีย์มีหินจำนวนมากจากอาคารอื่นๆ ในบริเวณเจดีย์

เจดีย์ฮินดูปรีงาปุสเป็นเจดีย์ฮินดูในนิกายฮินดูนิกายศิวะ ซึ่งเห็นได้ชัดจากการมีรูปปั้นฮินดูที่เกี่ยวข้องกับพระศิวะอย่างใกล้ชิด

ในอีกบริเวณหนึ่ง มีรูปปั้นของพระแม่ทุรคา มเหศวรมาร์ธินี พระแม่ทุรคาเป็นหนึ่งในภาคของพระแม่อุมา เทพธิดาผู้สวยงามที่มีอาวุธต่างๆ ที่ได้รับจากเทพเจ้า ตามตำนานกล่าวว่า ในฐานะพระแม่ทุรคา พระแม่อุมาได้ปราบยักษ์รูปร่างคล้ายควายผู้ทรงพลังที่คอยรังควานพราหมณ์ นอกจากนี้ ภายในบริเวณยังมีโยนี ซึ่งเป็นหนึ่งในภาคปรากฏของอุมา (ภรรยาของพระศิวะ) ซึ่งทำหน้าที่เป็นฐานสำหรับรูปปั้นพระศิวะหรือภาคปรากฏของพระองค์  โดยปกติอยู่ในรูปของลึงค์  การรวมกันของลึงค์และโยนีเป็นสัญลักษณ์ของการสร้างจักรวาลและเป็นสัญลักษณ์ของความอุดมสมบูรณ์

อ้างอิง

Candi Indonesia Seri Jawa, Edi Sedyawati DKK, Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan Republik Indonesia, 2013.