Rabu, 1 April 2026

เจดีย์ฮินดูเง็มปอน หรือที่รู้จักกันในชื่อเจดีย์ฮินดูมุนจุล ร่องรอยศาสนาฮินดูในภูมิภาคมลายู

โดย นิอับดุลรากิ๊บ  บินนิฮัสซัน

ในภูมิภาคมลายู ไม่อาจปฏิเสธได้ว่าศาสนาพุทธ-ฮินดู มีบทบาทสำคัญ และศาสนาฮินดูได้ทิ้งร่องรอยมรดกอารยธรรมในภูมิภาคมลายู โดยเฉพาะบนเกาะชวา และเกาะสุมาตราจะชัดเจที่สุด และในครั้งนี้ขอแนะนำเจดีย์ฮินดูเง็มปอน หรือที่รู้จักกันในชื่อเจดีย์ฮินดูมุนจุล

เจดีย์ฮินดูเง็มปอน หรือที่รู้จักกันในชื่อเจดีย์ฮินดูมุนจุล เป็นหนึ่งในเจดีย์ฮินดูฮินดูในอำเภอเซอมารัง ตั้งอยู่ในหมู่บ้านเง็มปอน กิ่อำเภอเบอร์ฆัส อำเภอเซอมารัง จังหวัดชวากลาง ห่างจากตลาดการังยาตีประมาณสองกิโลเมตร


เจดีย์ฮินดูเง็มปอนประกอบด้วยวิหารเก้าหลัง แต่มีเพียงสี่หลังเท่านั้นที่ได้รับการบูรณะหรือสร้างขึ้นใหม่ เมื่อมองเผินๆ วิหารเหล่านี้ดูเหมือนกัน แต่มีหลังหนึ่งที่ใหญ่กว่าอื่น


เชื่อกันว่าบริเวณรอบเจดีย์ฮินดูนี้เคยเป็นศูนย์ฝึกอบรมของชนชั้นพราหมณ์ ซึ่งได้รับการฝึกฝนให้เป็น mpu หรือ empu  ในด้านวรรณคดีวัฒนธรรม และจิตวิญญาณ ดังนั้น สถานที่ตั้งของเจดีย์ฮินดูจึงเรียกว่าเง็มปอน ซึ่งมาจากคำว่าเอมปูหรือเงมปู (empu, ngempu)


ประวัติการค้นพบเจดีย์ฮินดูนี้

เจดีย์ฮินดูแห่งนี้ถูกค้นพบโดยบังเอิญในปี 1952 โดยชายชื่อนายกัสรี ขณะที่เขากำลังพรวนดินในนาข้าวกับปู่ของเขา ในตอนแรกพบเพียงหินธรรมดาขนาด 40 ตารางเมตร แต่ทุกครั้งที่พรวนดินก็พบหินเพิ่มมากขึ้น นอกจากนี้ยังพบรูปปั้นอีก 10 องค์ รวมถึงพระแม่ทุรคา พระพิฆเนศ พระคินาราคินารี และพระนันธิ รูปปั้นเหล่านี้มีความยาวหนึ่งเมตร ปัจจุบันจัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์รองโฆวาร์ซีโต (Museum Ronggowarsito) ในเมืองเซอมารัง เมื่อค้นพบครั้งแรก หินของเจดีย์ฮินดูอยู่ในสภาพทรุดโทรมเนื่องจากดินถล่ม


ในปี 1952 กรมโบราณคดีได้บูรณะเจดีย์ฮินดูขึ้นใหม่จากซากปรักหักพัง ต่อมาในปี 2006 ศูนย์อนุรักษ์มรดกทางโบราณคดีชวากลาง (Balai Pelestarian Peninggalan Purbakala Jawa Tengah)ได้บูรณะเจดีย์ฮินดูขนาดเล็กขึ้นใหม่ พบฐานราก 9 แห่งในบริเวณนี้ แต่มีเพียง 4 แห่งเท่านั้นที่ได้รับการบูรณะอย่างสมบูรณ์ เจดีย์ฮินดูแห่งนี้ยังได้รับการดูแลรักษาโดยสมาคมฮินดูธรรมะอินโดนีเซีย หรือ  Parisada Hindu Dharma Indonesia (Indonesian Hindu Dharma Society)


ไม่ไกลจากบริเวณเจดีย์ฮินดูเง็มปอน มีสถานที่อาบน้ำโบราณแห่งหนึ่งซึ่งกำลังอยู่ในระหว่างการบูรณะ สถานที่อาบน้ำแห่งนี้มีน้ำพุร้อนและคุ้มค่าแก่การเยี่ยมชม


อ้างอิง

Candi Ngempon sebagai Daya Tarik Wisata Edukasi dan di Kabupaten Semarang, Etnoreflika: Jurnal Sosial dan Budaya Volume 13, Nomor 3, Oktober 2024.