งานฉลองข้าวใหม่ของชนเผ่ารักไลของประเทศเวียดนาม

โดย นิอับดุลรากิ๊บ  บินนิฮัสซัน

ชนเผ่ารักไลของประเทศเวียดนาม เป็นหนึ่งในกลุ่มที่อยู่ในตระกูลจาม ซึ่งส่วนใหญ่อาศัยอยู่จังหวัด Khánh Hòa ทางตอนกลางของเวียดนาม ชนเผ่ารักไลพูดภาษารักไล ซึ่งเป็นภาษาที่อยู่ในตระกูลภาษามาลายู-โปลีเนเซีย คำว่ารักไลหมายถึง 'ป่า' ในภาษาของชนเผ่ารักไล   ตามหนังสือ Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 (Việt Nam) หรือ การสำรวจสำมะโนประชากรและที่อยู่อาศัยของเวียดนาม ปี 2019 สำรวจชนเผ่ารักไลมีประชากราวจำนวน 146,613 คน

ในครั้งนี้เป็นประมวลภาพกรจัดงานในพิธีฉลองข้าวใหม่ของชนเผ่ารักไลตามที่มีการเสนอลงในนิตยสารออนไลน์ Thông Tấn Xã Việt Nam

ชาวราไกลส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในจังหวัดคัญฮวา (Khanh Hoa)และจังหวัดนิงห์ถวน (Ninh Thuan) ซึ่งทั้งสองจังหวัดเป็นจังหวัดที่มีเทือกเขาทางภาคกลางตอนใต้ของประเทศเวียดนาม และมีมรดกทางวัฒนธรรมอันอุดมสมบูรณ์ รวมถึงมหากาพย์ เพลงพื้นบ้าน และเทศกาลที่เป็นเอกลักษณ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เทศกาลฉลองข้าวใหม่ ซึ่งงานนี้เป็นงานที่ที่สำคัญที่สุด ซึ่งแสดงถึงความกตัญญูต่อธรรมชาติและบรรพบุรุษของพวกเขา ประเพณีที่สำคัญนี้ ซึ่งเป็นรากฐานของเอกลักษณ์ของชาวรักไล ได้รับการยอมรับให้เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ระดับชาติ (national intangible cultural heritage) ในปี 2023

เทศกาลฉลองข้าวใหม่มักจัดขึ้นในช่วงปลายฤดูเก็บเกี่ยว ประมาณเดือนมีนาคมหรือเมษายนของทุกปี ชาวรักไลเชื่อว่าหลังจากเก็บเกี่ยวข้าวและข้าวโพดแล้ว พวกเขาต้องไม่รับประทานทันที แต่ต้องจัดพิธีเพื่อขอบคุณธรรมชาติ เทพเจ้า และบรรพบุรุษที่ประทานผลผลิตอันอุดมสมบูรณ์ให้ก่อน โอกาสนี้ยังเป็นช่วงเวลาที่สมาชิกในครอบครัวและชุมชนมารวมตัวกันและเพลิดเพลินกับผลผลิตจากการทำงานหนักตลอดทั้งปี

ก่อนเทศกาล ชาวรักไลจะสร้างเจดีย์เป็นต้นไผ่สูง และเตรียมเครื่องบูชาสำหรับพิธีกรรม เจดีย์นี้ได้รับการตกแต่งอย่างสวยงาม เพราะชาวรักไลเชื่อว่าเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์สำหรับเทพเจ้า เครื่องบูชาประกอบด้วยข้าวสวยคุณภาพดีที่สุด เนื้อหมู ไก่ เหล้าจากลำต้น ไข่ และอื่นๆ แทนที่จะถวายไก่ตัวผู้เหมือนกลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ ชาวรักไลจะเลือกไก่ตัวเมีย และถาดบูชาต้องมีเปลวไฟศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของการเชื่อมโยงกับบรรพบุรุษของพวกเขา

เทศกาลฉลองข้าวใหม่นี้มักจะกินเวลาสองถึงสามวัน โดยมีกิจกรรมมากมาย เริ่มต้นด้วยพิธีกรรมเชิญเทพเจ้าและวิญญาณบรรพบุรุษมาร่วมเฉลิมฉลอง ตามด้วยพิธีขอบคุณและสวดมนต์ขอพรเพื่อสุขภาพ โชคลาภ และความเจริญรุ่งเรือง พิธีกรรมต่างๆ จะจัดขึ้นใต้ซุ้มที่เรียกว่า cay neu โดยมีหมอผีเป็นผู้นำ ซึ่งจะสวดมนต์และประกอบพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์สำหรับหมู่บ้าน สังคชาวรักไลเป็นสังคมที่ผู้หญิงเป็นผู้นำมาแต่ดั้งเดิม โดยผู้หญิงมีบทบาทสำคัญทั้งในชีวิตครอบครัวและชุมชน ในช่วงเทศกาลข้าวใหม่ ผู้หญิงจะเป็นกลุ่มแรกที่เข้าร่วมพิธีและได้ลิ้มรสผลผลิตจากการทำงานหนัก ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของบทบาทและสถานะพิเศษของพวกเธอในวัฒนธรรมชาวรักไล

หลังจากพิธีกรรมสิ้นสุดลง ทุกคนก็มารวมตัวกันเพื่อร่วมงานเลี้ยงและเฉลิมฉลองครั้งใหญ่ บรรยากาศอบอวลไปด้วยเสียงเพลง การเต้นรำ และดนตรีพื้นเมืองที่บรรเลงด้วยเครื่องดนตรีประเภทเป่าอย่าง Sarakel  กลองขนาดใหญ่ และฆ้อง ที่เรียกว่า มาลา (ma la) เสียงหัวเราะดังก้องและกลิ่นหอมอบอุ่นของไวน์ยิ่งทำให้บรรยากาศมีชีวิตชีวามากขึ้น

เทศกาลข้าวใหม่ไม่เพียงแต่เป็นการแสดงความกตัญญูต่อเทพเจ้าและบรรพบุรุษเท่านั้น แต่ยังเป็นโอกาสในการเสริมสร้างความผูกพันในชุมชนของชาวรักไลอีกด้วย เทศกาลนี้ได้กลายเป็นสัญลักษณ์ของมรดกทางวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงอย่างลึกซึ้งกับธรรมชาติและประเพณีบรรพบุรุษ ในฐานะมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของชาติ เทศกาลนี้มีบทบาทสำคัญในการอนุรักษ์เอกลักษณ์ของชาวรักไลและเสริมสร้างความหลากหลายทางวัฒนธรรมของเวียดนาม